data publikacji: 14:59 ten tekst przeczytasz w 6 minut Terapia CAR-T-cells to rodzaj immunoterapii, w której wykorzystuje się własne komórki pacjenta – limfocyty T, ale poddane modyfikacji genetycznej w celu dobrego rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych. Prof. dr hab. n. med. Sebastian Giebel, Kierownik Kliniki Transplantacji Szpiku i Onkohematologii w Instytucie Onkologii w Gliwicach, Prezes Polskiej Grupy Badawczej Chłoniaków wyjaśnia, na czym polega innowacyjna metoda leczenia. Illustration Forest / Shutterstock Potrzebujesz porady? Umów e-wizytę 459 lekarzy teraz online CAR-T-cells - na czym polega? Terapia CAR-T cells od strony technicznej Polskie doświadczenia z terapią CAR-T-cells CAR-T Cells okiem pacjenta CAR-T-cells - na czym polega? Każdy z nas ma w organizmie limfocyty T – komórki odpornościowe zaangażowane między innymi w ochronę przed nowotworami. Jednak czasem, z różnych powodów, ta ochrona staje się słabsza. Komórki nowotworowe wymykają się spod kontroli, limfocyty T tego nie zauważają. Kiedy zmienionych nowotworowo komórek jest dużo, limfocyty zaczynają je ignorować – można powiedzieć, że wpadają w stan "uśpienia" i "udają", że nowotworu nie ma. Naturalna ochrona nie może już wtedy zadziałać. Terapia CAR-T-cells zmierza do tego, aby limfocyty T przeprogramować i nastawić je na nowo na walkę z nowotworem, wyposażając je w geny, dzięki którym komórki te zyskają zdolność do rozpoznawania nowotworu jako wroga i mają narzędzia, żeby go zwalczać. Sprawdź swój stan zdrowia. Zrób badania: Terapia CAR-T cells od strony technicznej W praktyce terapia komórkami CAR-T polega na tym, że z krwi pobranej od pacjenta metodami laboratoryjnymi wyodrębnia się przeznaczone do przeprogramowania limfocyty T. Pozyskany materiał komórkowy jest zamrażany i w takiej postaci zostaje wysłany do specjalistycznego laboratorium. Tam, po rozmrożeniu, limfocyty T zostają przeprogramowane – w ich DNA osadzony jest gen kodujący białko – chimerowy receptor antygenowy CAR (ang. chimeric antigen receptor) – dzięki któremu zyskują one zdolność do rozpoznawania komórek nowotworowych. Prof. Sebastian Giebel Do modyfikacji materiału genetycznego limfocytów wykorzystuje się wektor biologiczny w postaci nieaktywnego wirusa, który przenosi gen do komórki. Wirusy wykorzystywane do wprowadzania genu CAR do limfocytu T są bezpieczne dla człowieka i służą jedynie jako nośnik interesującego nas genu. Aby maksymalnie zwiększyć potencjał terapeutyczny tych limfocytów, poddaje się je dodatkowo pobudzaniu i namnażaniu – w hodowli laboratoryjnej. Tak przygotowany materiał terapeutyczny kierowany jest do placówki, w której leczony jest pacjent – dawca limfocytów, który niebawem otrzyma te komórki z powrotem, ale już w przeprogramowanej wersji. Przed podaniem zmodyfikowanych genetycznie limfocytów pacjent otrzymuje leczenie, które wytłumiają jego odporność. W ten sposób przygotowuje się pole do działania przeprogramowanych komórek CAR-T. Tak przygotowanemu pacjentowi aplikuje się do krwi zmodyfikowane limfocyty T, które rozprzestrzeniają się po całym organizmie, rozpoznają komórki nowotworowe dzięki receptorowi CAR znajdującemu się na ich powierzchni i niszczą je. W wyniku kontaktu z komórkami nowotworowymi komórki CAR-T ulegają namnożeniu, co dodatkowo wzmacnia i utrwala reakcję. Zmodyfikowane komórki CAR-T mogą przebywać w organizmie pacjenta przez 3 lata i dzięki temu działają jak żywy lek, chroniąc przed nawrotem nowotworu. Polskie doświadczenia z terapią CAR-T-cells W Polsce doświadczenia z wykorzystaniem CAR-T cells do leczenia chłoniaków nie są jeszcze zbyt duże, ponieważ to nowa metoda terapii nowotworów. Pierwsza taka terapia została zastosowana pod koniec 2019 r. w Poznaniu, a wkrótce potem – w Gliwicach. Obecnie w naszym kraju przeprowadzono sześć terapii z wykorzystaniem komórek CAR-T w dwóch ośrodkach onkologicznych – trzech pacjentów było leczonych w Poznaniu i trzech – w Gliwicach. Zobacz też: Terapia ostatniej szansy dotarła do Polski Terapii komórkami CAR-T poddawani są pacjenci, u których wcześniej zastosowane, klasyczne metody leczenia nowotworów nie przyniosły efektu. Są to chorzy z opornością na co najmniej dwie linie leczenia. Rokowania w takich przypadkach są bardzo złe – szansa na wygranie walki z chłoniakiem u takich chorych nie przekracza 10-15 proc. Z doświadczeń międzynarodowych wynika, że wdrożenie terapii CAR-T-cells zwiększa szanse do ok. 35 proc. – a to zasadnicza różnica. CAR-T Cells okiem pacjenta Terapii CAR-T- cells poddana została 62-letnia pacjentka, u której rozpoznano chłoniaka. Leczenie przeprowadzono na przełomie 2019 i 2020 r. w Narodowym Instytucie Onkologii w Gliwicach. Komentarz pacjentki Jadwigi Szotek: "Źle czułam się od 2018 r. – przez prawie rok wszystko mnie bolało, szczególnie noga. Miałam problemy z chodzeniem, nie potrafiłam siedzieć. Ponieważ mam boreliozę, kierowano mnie na kolejne badania, ale one (łącznie z tomografią komputerową) nie wskazywały przyczyny. Dopiero badanie rezonansem magnetycznym wykazało, że mam zmiany. Podejrzewano zmiany meta spowodowane chłoniakiem lub szpiczaka. W marcu 2019 r. zdiagnozowano chłoniaka typu B – okazało się, że to nowotwór wysokiego ryzyka. Początkowo zastosowano u mnie różne kombinacje chemioterapii w kilku seriach, ale organizm nie zareagował na leczenie. Nastąpiła progresja choroby. Wtedy zaproponowano mi udział w nowym programie leczenia – terapię CAR-T-cells, darmową dzięki programowi tzw. wczesnego dostępu do leku. Spadła mi ta propozycja, jak gwiazdka z nieba! O zakwalifikowaniu do terapii dowiedziałam się pod koniec listopada 2019 r. W grudniu 2019 r. pozyskano ode mnie komórki, a 27 stycznia 2020 r. podano mi kroplówkę ze zmodyfikowanymi limfocytami T. Był to jednorazowy wlew wykonany na wysokości obojczyka, który trwał ok. 30 minut. Przed terapią komórkami CAR-T przeszłam wiele badań i konsultacji, z kardiologiem i neurologiem. Przebadano także moje rodzeństwo pod kątem zgodności tkankowej – na wypadek, gdyby terapia CAR-T nie powiodła się i trzeba było od tzw. bliźniaka genetycznego pozyskać komórki macierzyste do przeszczepienia szpiku. W pierwszym dniu po podaniu komórek CAR-T czułam się dobrze, ale już w kolejnym dniu pojawiła się gorączka. Stany gorączkowe pojawiały się w ciągu pierwszego tygodnia po wlewie. W drugim tygodniu pojawiły się problemy z pamięcią – zapomniałam, jak obsługuje się telefon, nie potrafiłam poradzić sobie z obsługą pilota do telewizora, nie potrafiłam przeczytać tekstu zapisanego na kartce... Codziennie przychodziły do mnie lekarki – specjalistki neurologii i psychologii. Musiałam wykonywać ćwiczenia pamięciowe, np. liczyć czy zapamiętywać słowa. Początki były naprawdę trudne, ale po dwóch tygodniach wszystko stopniowo wróciło do normy. Teraz nie mam żadnych problemów z pamięcią i radzeniem sobie w życiu. Nie mam problemów z poruszaniem się, choć chodzę jeszcze o kuli i lekko utykam; i nic mnie nie boli. Moje obecne samopoczucie jest o 100 proc. lepsze od tego, jakie było w zeszłym roku. Od marca 2020 r. nie byłam w szpitalu. Wcześniej hospitalizacje miały miejsce co 2-3 tygodnie. Głęboko w sobie czuję, że terapia CAR-T przyniosła pozytywny efekt – na pewno. I życzę każdemu, aby ją dostał – za darmo, tak jak ja. Oraz tego, aby to leczenie pomogło, tak jak pomogło mi. Jestem bardzo zadowolona z tej terapii. I chcę serdecznie podziękować całemu zespołowi medycznemu z Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach za zaangażowanie i opiekę nade mną." Artykuł pochodzi z kampanii „Hematologia – poznaj choroby krwi” przygotowanej przez Warsaw Press. Całość materiałów znajdziecie na To może cię zainteresować: Rozwija się po cichu nawet 10 lat. Daje objawy, których nie kojarzymy z nowotworem Szczepionka na raka coraz bliżej. Ma leczyć różnego typu nowotwory Błaha dolegliwość czy nowotwór? 10 objawów, które powinny zaniepokoić Treści z serwisu mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie. choroby nowotworowe leczenie nowotworów leczenie raka nowotwory w Polsce choroby onkologiczne Komórki macierzyste, potencjał rozwoju medycyny innowacyjnej Terapie komórkami macierzystymi są ogromnym osiągnięciem współczesnej medycyny. Komórki mezenchymalne (MSC) od wielu lat są stosowane w badaniach... Materiały prasowe Innowacyjne terapie. Nadzieja na życie Czy w Polsce mamy szansę na to, aby leczyć się za pomocą innowacyjnych terapii? Co tak naprawdę dla chorych oznacza przełom w leczeniu? Innowacyjny sposób na ugryzienia owadów. Zobacz, na czym polega hipertermia Ukąszenia owadów takich jak komary potrafią być dotkliwe. Gdy domowe sposoby zawodzą, warto sięgnąć po skuteczniejsze rozwiązania. Zobacz, jak działa aplikator do... Onet short | Redakcja Medonet Na Politechnice Łódzkiej powstaje innowacyjna bielizna promedyczna Na Politechnice Łódzkiej powstaje prototypowa bielizna wspomagająca profilaktykę i leczenie zapalenia dolnych dróg moczowych. Bielizna ma zawierać wkładki... Liczba erytrocytów (ang. Red Blood Cells, RBC) Erytrocyty (czerwone ciałka krwi) to jeden z elementów komórkowych (morfotycznych) krwi. Erytrocyty oznaczane są za pomocą symbolu RBC i stanowią głóny składnik... Śmiertelna dziesiątka wśród nowotworów. Objawy często są nieoczywiste Rak jest drugą po chorobach serca najczęstszą przyczyną śmierci Polaków. Z raportu "Health at a Glance 2021" wynika, że w naszym kraju liczba zgonów z powodu... Monika Zieleniewska 10 chorób, które najczęściej zabijają Polaków Z raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego dowiadujemy się, które choroby odpowiadają za największą liczbę zgonów. Co zabija Polaków? Agnieszka Mazur-Puchała Lekarze alarmują: Polki umierają na raka jajnika, bo nie mają dostępu do leków Stworzenie systemu kompleksowej opieki w ośrodkach określanych jako Ovarian Cancer Units oraz dostęp do nowych leków niezależnie od mutacji w genach BRCA1 i BRCA2... Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia Nowotwory w Polsce: wciąż zabijają zbyt często, zbyt szybko Wielu mieszkańców Polski umiera zbyt wcześnie, zwłaszcza z powodu nowotworów. Tym śmierciom często można zapobiec – albo nie doprowadzając do choroby, albo –... Wiktor Szczepaniak Polska: coraz więcej nowotworów złośliwych Nowotworowe statystyki w Polsce są coraz bardziej niepokojące. Od 1999 do 2017 roku liczba odnotowanych przypadków zachorowania na nowotwór złośliwy wzrosła o... Agnieszka Mazur-Puchała

22 kwietnia 2016, 16:58Mówi się, że terapia komórkami macierzystymi jest dla medycyny ogromną nadzieją. W przypadku chorób rzadkich i nieuleczalnych może się okazać ostatnią deską ratunku. Jak przebiega takie leczenie? Jakie choroby można leczyć wykorzystując komórki macierzyste? Kto, jak i gdzie może skorzystać z tej terapii? W studiu Dzień dobry TVN gościliśmy doktora Tomasza Barana z Polskiego Banku Komórek Macierzystych oraz Malwinę i Dawida Pastalskich, rodziców Amelki. Dziewczynka urodziła się z rozszczepem kręgosłupa i wodogłowiem, pomogła jej terapia komórkami Redakcja Dzień Dobry TVNŹródło: Dzień Dobry TVNPozostałe wiadomościGwiazdyKarolina Bielawska jest najpiękniejszą kobietą świata. Czy jest zakochana? "To stałe pytanie"Karolina Bielawska najpierw wygrała konkurs Miss Polonia, a kilka miesięcy temu zdobyła tytuł Miss World. Rodowita łodzianka w Dzień Dobry Wakacje opowiedziała o społecznej funkcji, którą pełni, a także o planach na przyszłość, gdy odda koronę swojej następczyni. Czy najpiękniejsza kobieta świata odnalazła miłość?Gwiazdy"Mam owulację od kilku miesięcy, ale nic się nie dzieje". Sandra Kubicka o problemach z płodnościąBycie mamą to wielkie marzenie Sandy Kubickiej. Znana modelka zmaga się z zespołem policystycznych jajników, przez co ma problemy z płodnością. Dzięki odpowiedniemu leczeniu powróciła jej owulacja, ale mimo starań nie może zajść w ciążę. Profilaktyka zdrowiaLody mogą poprawić pracę mózgu i procesy myślowe? Zjedzone o odpowiedniej porze - takDzieci, ale i dorośli, uwielbiają lody. Choć trudno je uznać za zdrowe jedzenie, to zdaniem badaczy z Japonii spożywanie ich - zwłaszcza na śniadanie - może nieść za sobą pewne korzyści. Specjaliści są zdania, że miseczka tego przysmaku podana na pierwszy posiłek w ciągu dnia ma korzystny wpływ na pracę mózgu i procesy myślowe. Jak to możliwe?ZwierzętaMasz psy i wybierasz się w podróż pociągiem? Bilet możesz kupić tylko dla jednegoPKP nie przewiduje możliwości podróży jednej osoby z więcej niż jednym psem. W kasach ani przez Internet nie można kupić biletu dla kolejnego czworonoga. - Nie ma takiej opcji - podkreśla rozmówczyni serwisu Dzień Dobry TVN. Kolej tłumaczy się regulaminem, a pasażerowie mają spory problem. GwiazdyJustyna Mazur przeszła operację zmniejszenia żołądka. "Wdzięczność do siebie, że to zrobiłam"Justyna Mazur, to popularna w sieci youtuberka i autorka podcastów. Jej konta w social mediach śledzi tysiące fanów. Choć popularność przyniosły jej treści, jakie tworzy zawodowo, między innymi cykl kryminalny pt. "Piąte: Nie zabijaj", to z obserwatorami, dzieli się także prywatnym życiem, w tym swoimi wieloletnimi zmaganiami z otyłością. Miesiąc temu Justyna Mazur przeszła operację resekcji żołądka. Co czuje podczas rekonwalescencji?Przepisy kulinarneLemoniada jagodowa podbija TikToka. Jak ją przygotować?Lemoniada to idealny napój na upalne dni. Można ją komponować z różnych sezonowych owoców. Tym razem przedstawiamy wam wersję ze świeżymi jagodami. Ten przepis przypadł do gustu użytkownikom TikToka. Ślub i weseleFiskus może przyjrzeć się weselnym kopertom. Nowożeńcom grozi wysoka karaPieniądze w kopercie na stałe wpisały się w polską tradycję. Ten najpopularniejszy podarunek ślubny cieszy zarówno państwa młodych, jak i gości, którzy nie muszą głowić się nad prezentem. Jednak obdarowani nie zawsze zdają sobie sprawę, że upominki ślubne podlegają opodatkowaniu. Kiedy należy je zgłosić do urzędu skarbowego? Ile ma się na to czasu? Na te pytania odpowiedziała adwokat Eliza Kuna. Związki i seks86 proc. samotnych osób chciałoby przeżyć letnią miłość. Czy taki związek ma szanse na przetrwanie?W sezonie wakacyjnym częściej wychodzimy na randki i szukamy kontaktu z drugą osobą, a sprzyjająca aura sprawia, że single i singielki znacznie łatwiej się zakochują. Dlaczego? Zdradzamy powody oraz rokowania. Czy letni romans może przerodzić się w długotrwałą relację?MakijażMakijaż wykonany zamrożonym beauty blenderem? Ten trik podbija TikToka TikTok stał się źródłem licznych makijażowych trendów. Użytkowniczki z całego świata dzielą się swoimi kosmetycznymi odkryciami, które często zyskują miano międzynarodowych hitów. Tak jest w przypadku makijażu wykonywanego za pomocą zamrożonego beauty blendera. Na czym polega jego fenomen? Związki i seksWdowiec dał nowej partnerce prezent. Podarek dowiódł, że mężczyzna nie jest gotowy na kolejny związekKażdy przeżywa śmierć bliskiej osoby na swój sposób. Jedni już po kilku miesiącach chcą wejść w nową relację, drudzy zaś potrzebują o wiele więcej czasu, by móc na nowo się zakochać. Swatka Anna Guzior-Rutyna opowiedziała o historiach swoich klientów, wdowców i wdów, którzy zgłosili się do niej, by pomogła im odnaleźć nową drugą połówkę. Jak rozpoznać, że ktoś nie jest jeszcze gotowy na kolejny związek?Profilaktyka zdrowia"Dzieci chcą jeść, tylko czasami napotykają różne trudności". Jak poradzić sobie z niejadkiem?Żywienie dziecka to niełatwy temat. Niektóre maluchy nie mają żadnych problemów z jedzeniem i chętnie sięgają po nowe smaki. Inne - choćby rodzice stanęli na głowie - nie chcą jeść wcale lub sięgają tylko po jeden rodzaj pokarmu. Co sprawia, że część dzieci ma takie problemy i co można zrobić z niejadkiem? Zapytaliśmy o to Annę Radowicką, dietetyczkę. Przepisy kulinarneInspirujące przepisy z serem Grzegorza Zawieruchy - krewetki, spaghetti i sałatka, która Cię zaskoczyW kuchni Dzień Dobry TVN Grzegorz Zawierucha popisuje się kulinarną wyobraźnią. Pokazał, jak przygotować dania, które łączą w sobie z pozoru nie pasujące do siebie składniki. Sprawdź, jak przygotować krewetki w sosie pomidorowym z serem, sałatkę z arbuzem, melonem i serem, Taco Salpicon oraz spaghetti z pomidorami, smakują Włochy?Włoski styl życia, który pokochał cały świat. Na czym polega "La Dolce Vita"? „Słodkiego miłego życia” – wyśpiewane przez zespół Kombi życzenia to, wydawać by się mogło, dla wielu niespełnione marzenie. Tymczasem w słonecznej Italii „la dolce vita” to wręcz filozofia życia, którą z czasem pokochał cały świat. Jak czerpać z włoskiego stylu bycia tak, aby rzeczywistość stała się bardziej kolorowa?Parenting10-latek zaplanował przyjęcie dla całej klasy. Zapomniał powiedzieć o tym mamieHuczne przyjęcie w gronie szkolnych przyjaciół to marzenie niejednego dziecka. Decyzja o organizacji kinderbalu zwykle leży po stronie rodziców, jednak zdarzają się wyjątki od tej reguły. Udowadnia to historia 50-leniej Diane Campbell z Wielkiej Brytanii. Syn kobiety chciał uczcić początek wakacji i zaprosił do domu ponad trzydzieścioro dzieci. Niestety nie skonsultował tego wcześniej z mamą. PogodaWakacje z Muszkieterami w Parku Julinek. "To już piąta edycja"Już po raz piąty, dzięki działalności Fundacji Muszkieterów, dzieci z rodzin niezamożnych spędzają beztroskie wakacje - odwiedziła je Dorota Gardias. Jakie atrakcje czekają na dzieci, które wyjeżdżają na letni wypoczynek dzięki zaangażowaniu pracowników tej organizacji?PodróżeNowe oblicze Łodzi. Jak zmieniło się miasto? Łódź wielu osobom kojarzy się przede wszystkim z fabrykami. Tymczasem na przestrzeni lat miasto bardzo się zmieniło i z całą pewnością należy do jednych z najprężniej rozwijających się miejsc w Polsce. Dlaczego warto się tam wybrać? Jakie atrakcje oferuje? Dowiecie się tego z naszego materiału. ZdrowieMetamorfoza uśmiechu odmieniła Jolantę. "Przez całe życie nie nauczyłam się śmiać"Jolanta Nowacka-Duraj postanowiła odmienić swoje życie. Nie chciała już dłużej odczuwać dyskomfortu podczas spotkań ze znajomymi, kiedy wstydziła się przy nich jeść i śmiać. Dlatego wzięła udział w "Metamorfozie Uśmiechu". Kobiecie pomogli specjaliści z Malo Clinic. Jak sobie poradzili? Efekty są niezwykłe. WłosyJak przyspieszyć porost włosów? Są na to proste sposobyDługie włosy uznawane są za jeden z atrybutów kobiecości. Aby były piękne, potrzebują odpowiedniej pielęgnacji. Co ciekawe, dobrych kosmetyków do włosów wcale nie trzeba szukać na sklepowych półkach. Równie skuteczne będą te przygotowane samodzielnie z produktów, które zazwyczaj mamy w domu. Po nich włosy również będą nie tylko szybciej rosły, ale i zachwycały wyglądem. Zdrowe odżywianieJak przygotować orzeźwiający napój na upalne dni?Podczas letniego wypoczynku - zwłaszcza w bardzo gorące dni - trzeba zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu i orzeźwienie. Choć woda jest najlepszym płynem, po który możemy sięgnąć, to warto urozmaicić jej smak. W jaki sposób? PoradyJak wybrać hotel na wakacje z dziećmi? Oto porady ekspertki Jesteśmy w szczycie sezonu urlopowego. Dla tysięcy rodziców oznacza to wybór odpowiedniego hotelu, który zapewni rozrywkę zarówno dorosłym, jak i najmłodszym. Na co zwrócić uwagę podczas szukania odpowiedniego miejsca na wypoczynek? Na to pytanie oraz nurtujące kwestie widzów odpowiedziała w Dzień Dobry Wakacje Joanna Preisner, właścicielka hotelu dla utraconych dzieci przechodzą traumę w szpitalu. "To była dla mnie istna tortura. Mój stan był krytyczny"Codziennie na świecie umiera ok. 7 tys. noworodków. Jedną z najczęstszych przyczyn są komplikacje związane z przedwczesnymi porodami. Około jednej trzeciej zgonów ma miejsce w pierwszym dniu życia. 24 godziny to bardzo niewiele, by pomieścić fizyczny ból, rozpacz i poczucie się przy grilluPrzekąski z grilla w zdrowej odsłonie. Zdradzamy proste i szybkie przepisy na zaskakujące daniaDrodzy fani grilla i fast foodów! Specjalnie dla was przygotowaliśmy połączenie, obok którego nie da się przejść obojętnie. Nasza specjalistka Martyna Chomacka wyczarowała w kuchni hot-dogi z rusztu oraz żytnią pajdę z Kiełbasą Łysecką od JBB Bałdyga. Czujecie się zaciekawieni? PolskaWyjątkowy spacer po Zoo w Borysewie. "Tutaj życie niektórych zwierząt zaczyna się w nocy"Zwiedzanie ogrodu zoologicznego to nie lada atrakcja dla osób w każdym wieku. Wiele zwierząt budzi podziw nie tylko samym wyglądem, ale także swoim zachowaniem i zwyczajami. W Dzień Dobry Wakacje przekonał się o tym Bartek Jędrzejak. Jakie atrakcje czekały na reportera w Zoo w Borysewie? Styl życiaCoca-Cola od 50 lat w Polsce. Jak zaczęła się jej historia? "Zawsze łączyła ludzi" Coca-Cola pojawiła się w Polsce w 1972 roku. Już od pierwszych godzin stała się towarem, który chciał mieć każdy. Przez lata marka umacniała swoją pozycję przez uczestnictwo w wydarzeniach muzycznych czy sportowych. Dziś towarzyszy także podczas celebracji ważnych dla nas chwil. Związki i seksJak zachowują się randkowi desperaci? "W tych sytuacjach powinna nam się zapalić czerwona lampka" Po pierwszym spotkaniu opowiada o wspólnych planach na przyszłość i założeniu rodziny. Dzwoni kilkanaście razy dziennie, co chwilę wysyła kolejne wiadomości. Randkowy desperat tak bardzo chce znaleźć drugą połówkę, że zamiast zaimponować swojej sympatii, odstrasza ją. Swatka Anna Guzior-Rutyna wskazuje, jakie zachowania nowo poznanej osoby powinny być sygnałem, że lepiej szybko zakończyć tę kulinarnePyszne desery z dodatkiem najlepszych lodów - przepisy Grzegorza ZawieruchyLody są świetnym deserem nie tylko same w sobie, ale również w połączeniu z innymi pysznymi produktami. Bardzo ważne jest, aby były jak najlepszej jakości. Właśnie po takie sięgnął Grzegorz Zawierucha, przygotowując w kuchni Dzień Dobry TVN mini bezowe torciki z lodami i truskawkami, jagodowe bułeczki z kruszonką i lodami oraz tartę lodową z dodatkami. Sprawdź przepisy. GwiazdySylwia Bomba potwierdziła informację o śmierci byłego partnera. "Odszedł od nas tata Antosi"Nie żyje Jacek Ochman, były partner Sylwii Bomby i ojciec jej dziecka. Gwiazda programu "Gogglebox. Przed telewizorem" potwierdziła tę informację za pośrednictwem mediów społecznościowych. Wydała krótkie oświadczenie i pożegnała zmarłego. Profilaktyka zdrowiaJak słońce szkodzi oczom? "Promieniowanie UV może doprowadzić do rozwoju nowotworów"W czasie wakacji przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych powinniśmy chronić nie tylko skórę, ale również oczy. Jak bardzo słońce jest dla nich niebezpieczne? Czy to dla nich jedyne zagrożenie? Rozmawialiśmy na ten temat z Sylwią Kijewską, optometrystką. Gorące tematyOszukali przeznaczenie i uniknęli śmierci. Co ich uratowało? Moneta, telefon lub los. "To był cud"Od śmierci dzieliły ich zaledwie sekundy lub centymetry. Gdyby nie łut szczęścia, przeczucie lub podjęte w przypływie emocji i na podstawie impulsu decyzje, dziś nie byłoby ich już na tym świecie. Możliwe, że to sprawka przypadku, ale aż trudno uwierzyć, że żadne siły nadprzyrodzone nie maczały w tym palców. Okazuje się, że uratować człowieka może zwykła moneta lub nieaktywny telefon. GwiazdyAnita ze ŚOPW pokazała nam pokoje dzieci: "Kiedy Bianka tu weszła, to zaświeciły jej się oczka"Anita i Adrian to jedna z par, która powiedziała sobie "tak" w programie "Ślub od pierwszego wejrzenia". Małżeństwo przetrwało program i od czterech lat tworzy szczęśliwy związek. Para niedawno przeprowadziła się do Krakowa. Jak się urządziła? Ich mieszkanie odwiedziła dziennikarka serwisu Dzień Dobry TVN, Karolina Majdan wychowuje dzieci Jacka Rozenka. Aktor powiedział, co o tym myśliJacek Rozenek w najnowszym wywiadzie zdobył się na szczere wyznanie i powiedział, co sądzi na temat ojczyma swoich dzieci. Radosław Majdan, obecny mąż Małgorzaty Rozenek, bierze czynny udział w wychowywaniu dwóch synów aktora: Stanisława i Tadeusza. Jak jego starania ocenia ojciec chłopców?NewsyNie żyje syn Magdaleny Stępień i Jakuba Rzeźniczaka. "Czujemy niewyobrażalny ból"Zmarł Oliwier, syn Magdaleny Stępień i Jakuba Rzeźniczaka. Chłopiec miał niewiele ponad rok. O jego śmierci poinformowali za pośrednictwem Instagrama pogrążeni w żałobie rodzice. - Czujemy niewyobrażalny ból, ale i ogromną wdzięczność za każdy dzień jego życia - czytamy. Ślub i weselePoślubiła samą siebie, a teraz się tłumaczy. "Nikogo nie skrzywdziłam". Czym jest sologamia?Wiele mówi się dziś o miłości do samego siebie i akceptacji własnego "ja". Kshama Bindu wzięła sobie te słowa do serca tak mocno, że postanowiła przypieczętować sologamię ślubną przysięgą. Ceremonia wzbudziła kontrowersje, a 24-letnia panna młoda tłumaczy, dlaczego podjęła taką w Polsce zabraknie cukru? Ekspert nie ma wątpliwości Od kilkunastu dni Polacy masowo wykopują cukier. Zainteresowanie jest tak duże, że niektóre sklepy zaczęły wprowadzać limity i pojedynczy klient może kupić np. nie więcej niż 10 kilogramów tego produktu. Czy robienie zapasów naprawdę ma sens? Co na ten temat mówią eksperci?Związki i seksPoszła na randkę z chłopakiem z Tindera i zaczęła rodzić. "Pielęgniarki myślały, że to ojciec dziecka"Niezwykłe historie miłosne nie są jedynie wytworem ludzkiej wyobraźni. Zdarzają się naprawdę i to w najmniej oczekiwanym momencie. Owiane złą sławą aplikacje randkowe okazują się być miejscem, w którym można spotkać wartościowego partnera, kandydata na męża oraz wspaniałego ojca. Doświadczyła tego Alyssa Jane, która poznała Maxa, gdy była w 6. miesiącu ciąży. Mężczyzna był obecny przy porodzie jej syna. - To gotowy scenariusz na film - doceniają internauci. Styl życiaPraca seksualna w Polsce. Te kobiety wybrały ją z pełną świadomością. "Klienci spełniają ze mną fantazje" W jednym z odcinków programu "Kobiecy Punkt Widzenia" w TVN24 GO Małgorzata Mielcarek rozmawiała z kobietami wykonującymi pracę seksualną w Polsce. Z czym muszą mierzyć się na co dzień? Na czym polegają ich usługi? O swojej pracy i o ciemnych stronach seksbiznesu opowiedziały eksortki, domina i aktorka porno. NewsyWisła wysycha - zbliżamy się do rekordowo niskiego poziomu wodyWisła wysycha - z jej dna wynurzają się kamienie i wysepki, a w wielu miejscach można zobaczyć jej piaszczyste dno. Niewiele brakuje do pobicia rekordu najniższego poziomu wody w największej polskiej rzece. Wędkarze informują o śniętych rybach, a część promów zawiesiła kursowanie. Gorące tematyPrzerwy w dostawie prądu w Warszawie. Czy czeka nas blackout?Pogłębiający się kryzys energetyczny sprawia, że coraz częściej mowa o zaciskaniu pasa, nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. Niedobory energii mogą odbić się na pracy wielu miejsc. Czy Warszawę czeka blackout i przerwy w dostawie prądu?GwiazdyKatarzyna Pakosińska pokazała pasierba. "Kończy dziś 20 lat"Katarzyna Pakosińska to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystek kabaretowych. Gwiazda bardzo chętnie korzysta z mediów społecznościowych, pozwalając fanom obserwować skrawki jej prywatnego życia. Niedawno na swoim Instagramie opublikowała niezwykłe zdjęcie. Pozują do niego ważni dla artystki mężczyźni - mąż i pasierb. Profilaktyka zdrowiaPogryzienie przez pluskwy to więcej niż problem dermatologiczny. "U niektórych pojawiają się urojenia"Pluskwy to niewielkie owady, które bardzo często można spotkać w domach. Choć ich ugryzienia nie są groźne dla zdrowia, to potrafią mocno uprzykrzyć życie. Jak rozpoznać, że mamy pluskwy? Jak złagodzić obawy pogryzienia? Na ten temat rozmawialiśmy z lek. Anną Bachledą-Curuś, dermatologiem, specjalistą medycyny estetycznej. ZdrowiePrzyjrzyj się swoim majtkom. Niektóre modele mogą wywołać ból i infekcje intymneMajtki to ważny element garderoby, ale nieodpowiednio dobrane mogą wywołać ból i przyczynić się do występowania infekcji intymnych. Warto więc roztropnie podchodzić do kupna bielizny. Sprawdź, jakie modele najlepiej wybierać. GwiazdyWażne zmiany w życiu Łukasza ze "ŚOPW". "Chciałbym podzielić się dobrymi wiadomościami"Łukasz Kuchta z 4. edycji "Ślubu od pierwszego wejrzenia" poinformował fanów o przełomowym momencie w jego życiu. Zażegnał spór ze swoją byłą żoną Oliwią Ciesiółką o opiekę nad dzieckiem i znów ma regularny kontakt z synem. Jak wyglądają ich relacje?ParentingKontrowersyjne wyzwanie w sieci. Rodzice sprawdzają, czy dziecko stanęłoby w ich obronieWięź łącząca rodziców z dziećmi jest szczególna. Zdecydowana większość matek i ojców zrobiłaby dla swoich pociech wszystko. Użytkownicy TikToka doszli do wniosku, że godna podziwu chęć wspierania bliskiej osoby powinna być obustronna, dlatego wymyślili osobliwe wyzwanie. Biorące w nim udział maluchy muszą zdecydować, czy są gotowe stanąć w obronie opiekunów. Jakie wnioski pozwala wysnuć taki eksperyment?Gorące tematyZakonnice znalazły dziewczynkę w oknie życia. "Miała zapiętą pępowinę. Nie płakała". Co stanie się z dzieckiem?W szczecińskim oknie życia siostry ze Wspólnoty Sióstr Uczennic Krzyża znalazły noworodka. Dziewczynka była owinięta w pieluszkę. Zakonnice w oczekiwaniu na przyjazd pogotowia zdążyły ją ochrzcić i nadały jej imię Maria. Co dalej stanie się z maluchem? Jakie są procedury?GwiazdyMaffashion wrzuciła zdjęcie w bikini. Odpowiedziała, dlaczego tak mocno schudłaMaffashion nie ma ostatnio najłatwiejszego czasu. Blogerka modowa jakiś czas temu rozstała się z Sebastianem Fabijańskim, a w sieci ciągle pojawiają się nowe spekulacje na temat życia prywatnego dawnej pary. Julia Kuczyńska nie ukrywa, że w ostatnim czasie gubi kilogramy przez to, co się u niej dzieje. GwiazdySandra Kubicka zachwyca wakacyjnym zdjęciem z mamą i babcią. "Takie geny to skarb"Sandra Kubicka przebywa na rodzinnych wakacjach w Turcji. Celebrytka wypoczywa w 5-gwiazdkowym hotelu wraz z mamą, babcią oraz partnerem i relacjonuje na Instagramie niemal każdą chwilę urlopu. Internauci zauważyli jej niezwykłe podobieństwo do bliskich. - Takie geny to skarb - czytamy w komentarzach. Gorące tematyU dwuletniego Jerzyka wykryto groźnego guza mózgu. Rodzice proszą o pomoc. "Boimy się"Jerzyk ma zaledwie lata, a już toczy trudną walkę z chorobą nowotworową. U chłopca lekarze stwierdzili dysplazję i padaczkę, a z czasem wykryli glejaka mózgu. Diagnoza niesie za sobą konieczność wykonania kosztownej operacji w niemieckiej klinice. Trwa zbiórka pieniędzy na ten cel. Zobacz, jak możesz Sokołowska pokazała zdjęcie dziecka. "Szczęście"Katarzyna Sokołowska powitała na świecie swoje pierwsze dziecko. Radosną nowinę jurorka "Top Model" przekazała za pośrednictwem mediów społecznościowych, gdzie zdradziła płeć maleństwa. Pod opublikowanym zdjęciem posypały się liczne gratulacje. NewsyZnalazł dziecko w koszu na śmieci, teraz stara się o adopcję. "Kocham go tak, jakby był moim synem"22-letni Jimmy Amisial znalazł w koszu na śmieci czteromiesięcznego chłopca. Dziecko było nagie, a na ciele miało liczne ślady po ukąszeniu mrówek. Młody mężczyzna zabrał porzucone niemowlę do domu i, mimo problemów finansowych, wychowywał je przez niemal pięć lat. Teraz zbiera pieniądze na legalną Wellman o alkoholizmie Polek. "Porażające dane"Szacuje się, że w Polsce może być nawet 1,5 miliona kobiet uzależnionych od alkoholu. Dorota Wellman w swoim najnowszym felietonie przyjrzała się temu problemowi. - Kobiety piją. Coraz więcej - podkreśliła prowadząca Dzień Dobry TVN. GwiazdyMonika Mrozowska pozuje topless w słonecznej Hiszpanii. "Zjawa, ale jaka piękna"Monika Mrozowska opublikowała w mediach społecznościowych zdjęcie, do którego zapozowała topless pokryta błotem. Fani docenili naturalność aktorki. - Uwielbiam panią, tak trzymać - napisała jedna z internautek. Gorące tematyNic nie widzi, ale musi zajmować się matką po udarze. "Jestem zdana na łaskę obcych"Katarzyna Rolnik jest osobą niewidomą, a od niemal dwóch lat musi opiekować się mamą, która przeszła udar. Gdyby nie pomoc kilku osób, nie dałaby sobie sama rady. Dlaczego urzędnicy nie zapewnili niepełnosprawnym kobietom całodobowej pomocy? Sprawie przyjrzeli się reporterzy programu Uwaga! życiaJak pachniały perfumy sprzed 3200 lat? Naukowcy odtworzyli starożytny zapachPierwszą znaną z imienia kobietą, która zajmowała się wytwarzaniem perfum była Tapputi z Mezopotamii. Żyła około 3200 lat temu, a jej formułę niedawno odtworzyli naukowcy. Jak pachniały perfumy sprzed tysięcy lat?GwiazdyRoksana Węgiel błyszczy w bikini. Fani nie kryją zachwytu. "Jesteś idealna" Roksana Węgiel jest jedną z najpopularniejszych artystek wśród młodej publiczności. Piosenkarka jest aktywna w mediach społecznościowych, gdzie dzieli się z fanami swoją codziennością. W najnowszym poście na Instagramie 17-letnia gwiazda udostępniła zdjęcie z wakacji nad polskim morzem. Kolorowe bikini eksponuje nienaganną sylwetkę wokalistki. GwiazdyDzień komediowy na Top of the top Sopot Festival. Wystąpią Pakosińska, Kryszak, MotykaW czwartym dniu Top of the Top Sopot Festival wystąpią na scenie artyści związani z kabaretem. Na scenie Opery Leśnej zobaczymy Katarzynę Pakosińską, Jerzego Kryszaka oraz Roberta Motykę. W programie Dzień Dobry Wakacje dali próbkę swoich możliwości i opowiedzieli o wakacjach nad Radwańska świętuje drewnianą rocznicę ślubu. Pokazała zdjęcie męża Agnieszka Radwańska i Dawid Celt obchodzą kolejną rocznicę ślubu. Z tej okazji tenisistka opublikowała w sieci zdjęcie, na którym czule obejmuje męża. Ile lat minęło odkąd para powiedziała sobie sakramentalne "tak"?GwiazdyTo nasz kraj uratował życie księżnej Yorku. "Jestem bardzo dumna z mojej przyjaźni z Polakami"Księżna Yorku odwiedziła Polskę kolejny raz. Sara Ferguson znana jest ze swojej działalności charytatywnej. Tym razem postanowiła wesprzeć placówkę opiekującą się niewidomymi uczniami z Charkowskiej Akademii Muzycznej. GwiazdyAleksandra Hamkało opowiedziała o leczeniu depresji. "Nigdy nie wstydziłam się mojej choroby"Aleksandra Hamkało poruszyła w sieci temat depresji i towarzyszącej jej nerwicy lękowej. Aktorka opowiedziała o własnych doświadczeniach i zapewniła fanów, że choroba nie jest powodem do wstydu. - Mówienie o niej z otwartością jest ważne - podkreśliła "Down the Road" się zaręczyli. "Bardzo kocham moją narzeczoną"Daria i Przemek poznali się na planie 3. edycji "Down the Road. Zespół w trasie". Uczestnicy szybko się zaprzyjaźnili, a z czasem połączyło ich głębsze uczucie i zostali parą. Teraz ogłosili, że się zaręczyli. Zakochani pochwalili się też romantycznymi fotografiami. Ślub i weseleJej dom zniszczyły rosyjskie rakiety. W jego ruinach zorganizowała sesję ślubną Daria Steniukova przygotowywała się do ślubu, gdy rosyjskie rakiety uderzyły w jej rodzinny dom w ukraińskiej Winnicy. W czasie nalotu w mieście zginęły 24 osoby. Ceremonia odbyła się normalnie i towarzyszyła jej niezwykła sesja zdjęciowa, której efekty obiegły cały świat. ZdrowiePiszczą, drżą, ruszają kończynami. Jak "zachowują się" zmarli? Patolog wyjaśniaLudzkie ciało potrafi zaskakiwać nawet po śmierci. Wszystkie mechanizmy w nim zachodzące, choć zdefiniowane i wytłumaczone przez naukowców badających zmarłych, mogą wywołać dreszcze na skórze żywych. Dziwne odgłosy i ruchy usłyszane oraz zaobserwowane w kostnicach byłyby idealnym motywem przerażającego horroru. Kiedy narządy gniją powoli, a kiedy szybko? Czy rzeczywiście można wytworzyć z ciała prawdziwe mydło? Patolog rozwiewa akcje#DzieńDobrywPolsce. Potrzebujesz interwencji Dzień Dobry TVN? Napisz do nasRedakcja Dzień Dobry TVN chce być bliżej Was, dlatego z radością przedstawiamy naszą nową inicjatywę - #DzieńDobrywPolsce. Zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami akcji.

Ludzki zarodek składa się wyłącznie z komórek macierzystych. Dają one początek wszystkim innym komórkom budującym nasz organizm: tkanki mięśniowej, kostnej, nerwowej, krwi... To powoduje, że komórki macierzyste stanowią lek na różne, również bardzo poważne choroby. Na czym polega terapia i ile kosztuje?Komórki macierzyste – co to jest?Komórki macierzyste to niewyspecjalizowane i niedojrzałe jeszcze komórki ludzkiego organizmu. Mogą dzielić się wielokrotnie oraz różnicować (tworzyć komórkę potomną określonego typu, np. mięśniową, nerwową). Podczas podziału komórka główna nie znika. Po podziale mamy więc dwie: macierzystą i wyspecjalizowaną potomną. Komórki macierzyste mogą tworzyć komórki potomne:każdego typu, również tworzące łożysko – to komórki totipotencjalne,każdego typu, z wyjątkiem komórek łożyska – to komórki macierzyste pluripotencjalne,kilku różnych typów, zwykle o tych samych właściwościach – to komórki multipotencjalne,jednego typu – pobiera się komórki macierzyste?Komórki macierzyste ze względu na pochodzenie dzielą się na:embrionalne, inaczej zarodkowe komórki macierzyste (ESC) – pochodzą z komórek zarodka; mogą potencjalnie zmieniać się w komórki każdego typu lub w każdego typu prócz komórek łożyska. Oznacza to, że mogłyby teoretycznie zastąpić każdą uszkodzoną tkankę. Ale to na razie wiedzieć: Zarodkowe komórki macierzyste wprowadzone do dorosłego organizmu tworzą potworniaki (rodzaj nowotworu). Dlatego do praktycznego zastosowania ESC jest jeszcze komórki macierzyste (somatyczne) – pochodzą z tkanek młodych lub dorosłych organizmów; odnawiają stale zużywające się komórki poszczególnych tkanek. Są multipotencjalne (np. komórki krwiotwórcze) lub unipotencjalne (np. mięśniowe komórki satelitowe). Mogą z nich powstać tylko niektóre wiedzieć: Dorosłe komórki macierzyste nie tworzą potworniaków. Mogą zostać pobrane z własnego organizmu pacjenta, więc nie ma ryzyka dorosłych komórek macierzystych nie powoduje zniszczenia zarodka, więc nie wywołuje wątpliwości etycznych. Ich badania kliniczne są już bardzo komórki macierzyste dla komórek macierzystych krwiotwórczych pobiera się z:szpiku kostnego,krwi pępowinowej,krwi komórki macierzyste, czyli takie, które mogą przekształcać się w różne rodzaje tkanek: kostną, chrzęstną, mięśniową, tłuszczową, pozyskuje się z:tkanki tłuszczowej,sznura z wykorzystaniem mezenchymalnych komórek macierzystych nadal znajdują się w fazie komórkami macierzystymiDorosłe komórki macierzyste wykorzystano już wiele razy. Skutecznie leczą liczne choroby. Trwają badania nad kolejnym ich zastosowaniem. To, jakie choroby można pokonać dzięki terapii komórkami macierzystymi, zależy od miejsca pobrania materiału. Inne leczy się komórkami ze szpiku, a inne tymi z krwi pępowinowej. Przy czym dużo łatwiej dopasować dawcę do biorcy w przypadku komórek macierzystych z krwi pępowinowej. W przypadku tych ostatnich muszą zgadzać się 4 z 6 badanych antygenów. Przy szpiku: 8 na 10 antygenów macierzyste wykorzystywane są w leczeniu (te terapie są zarejestrowane przez europejskie lub amerykańskie instytucje nadzoru nad procedurami medycznymi i lekami):rozległych oparzeń i owrzodzeń skóry – wykorzystuje się wtedy komórki macierzyste skóry,uszkodzeń rąbka rogówki – wtedy przeszczepia się komórki macierzyste rąbka rogówki,niedokrwistości, białaczki, niedoborów immunologicznych (upośledzenie lub brak zdolności układu immunologicznego do zwalczania zakażeń) – komórki macierzyste pobierane są ze szpiku macierzyste wykorzystywane są również w:reumatologii,medycynie estetycznej,ortopedii. dr Paweł Stajniak, doświadczony chirurg i ortopeda: Podanie komórek macierzystych w wielu przypadkach pomaga uniknąć dużych zabiegów endoprotezoplastyki stawów, które przeprowadza się w chorobie zwyrodnieniowej i leczeniu uszkodzeń pourazowych. Bank komórek macierzystychKonserwacją i przechowywaniem komórek macierzystych na potrzeby procedur medycznych zajmują się banki komórek macierzystych. Są banki publiczne – finansowane z pieniędzy publicznych; każdy ma tu dostęp do zgromadzonych komórek macierzystych. Do przeszczepu mogą zostać użyte tylko komórki o wysokim stopniu zgodności tkankowej między dawcą i biorcą, prywatne – finansowane z pieniędzy prywatnych; każdy może przechowywać tam własne komórki macierzyste i decydować o ich Polsce istnieje sześć publicznych banków komórek macierzystych z krwi pępowinowej. Można też korzystać z banków na całym świecie (opłata: 20 tys. euro). Najwięcej porcji krwi zgłosił do Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji „Poltransplant” Polski Bank Komórek Macierzystych. On również prowadzi zbiórkę fragmentów pępowiny, z których pozyskiwane są komórki macierzyste i mezenchymalne. PBKM organizuje też zbiórki krwi pępowinowe – na własny koszt – która jest preparowana, testowana i trafia do rejestru w „Poltransplancie”.Ważne: Gdy nie można znaleźć dorosłego dawcy szpiku dla chorego, wykorzystuje się przeszczepienie krwi pępowinowej od niespokrewnionego noworodka. Przeszczep komórek macierzystychNa razie w leczeniu wykorzystywane są tylko dorosłe komórki macierzyste. Ich pozyskanie nie wymaga hodowli zarodków. Przeszczepienie macierzystych komórek krwiotwórczych (tzw. przeczep szpiku kostnego)To terapia wykorzystywana z powodzeniem na całym świecie. Stosuje się ją u pacjentów:z niedoborem immunologicznym (upośledzenie lub brak zdolności układu immunologicznego do zwalczania zakażeń). Przeszczep macierzystych komórek może być dla niech jedyną szansą na właściwie funkcjonujące komórki odpornościowe;ze zniszczonym szpikiem kostnym. Transfer komórek macierzystych od dawcy do biorcy odbywa się podobnie jak zabieg transfuzji krwi. Przeszczepiane komórki macierzyste przenoszone są przez krew w organizmie i samodzielnie umieszczają się w przestrzeni szpiku kostnego pacjenta. Jest to miejsce, w którym powstają nowe, zdrowe komórki komórki macierzyste dojrzewają i przekształcają się we wszystkie trzy podstawowe rodzaje komórek krwi: leukocyty (białe krwinki), erytrocyty (czerwone krwinki) oraz trombocyty (płytki krwi).Wykorzystanie macierzystych komórek naskórkaUmożliwia ono gojenie rozległych oparzeń i owrzodzeń skóry. Pobiera się komórki macierzyste naskórka ze zdrowej skóry pacjenta (to zapobiega odrzutom), intensywnie namnaża w laboratorium. Następnie umieszcza się je na ranie. Wykorzystanie macierzystych komórek rąbka rogówki Ze zdrowego oka pobiera się komórki macierzyste, namnaża w laboratorium i podaje do chorego oka. Metodę wykorzystuje się u pacjentów z uszkodzeniem rąbka mezenchymalne z tkanki tłuszczowej Mają one możliwość przekształcania się w różne linie komórkowe ( komórki naczyniowe, kościotwórcze, komórki mięśni i chrząstki) oraz wydzielają substancje biologicznie czynne cytokiny. Dzięki temu możliwe jest ich zastosowanie w medycynie regeneracyjnej regeneracji zniszczonego stawu (np. kolanowego), podczas zabiegu medycyny estetycznej i chirurgii plastycznej, w chorobach neurodegeneracyjnych, po urazach. Pozyskiwanie komórek macierzystych z tkanki tłuszczowej pozwala uzyskać największą ich liczbę, nie trzeba ich namnażać. Pobranie komórek macierzystychMożna pobierać dorosłe komórki macierzyste z różnych miejsc. Od miejsca pobrania materiału zależy to, jakie choroby można pokonać dzięki terapii komórkami macierzystymi. Pobranie komórek macierzystych ze szpiku kostnegoLiczba krwiotwórczych komórek macierzystych w krwi jest bardzo niska. Dlatego trzeba ją zwiększyć: dawca otrzymuje zastrzyk z tzw. czynnikiem wzrostu cztery dni przed pobraniem oraz w dniu pobrania. Większość dawców aplikuje je sobie samodzielnie. Ważne: Przed oddaniem komórek macierzystych należy wyjątkowo dbać o siebie, by nie zachorować. Choroba może opóźnić pobranie. Podczas przyjmowania czynnika wzrostu mogą pojawić się bóle głowy, mięśni, stawów. Zalecane jest zażycie środków dwie metody pobrania krwiotwórczych komórek macierzystych: z krwi obwodowej (80 proc. pobrań) – przypomina oddawanie krwi. Dawcy zakłada się dwa dożylne dojścia w obydwa przedramiona. Z jednego krew wypływa do specjalnej maszyny (odseparowuje krwiotwórcze komórki macierzyste), a następnie wraca do organizmu drugim dojściem. Trwa to ok. 4-5 godzin. Dawca od razu może wrócić do domu. Jeśli organizm ma za mało komórek macierzystych, pobranie powtarza się w ciągu dwóch następujących po sobie dni w klinice pobrań. Pobranie komórek macierzystych z krwi obwodowej nie wymaga ani znieczulenia ogólnego (narkozy), ani dłuższego pobytu w szpitalu. Nie są znane żadne odległe w czasie skutki uboczne stymulacji czynnikiem talerza kości biodrowej – za pomocą igły punkcyjnej pobiera się ok. litra mieszanki krwi i szpiku. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym, dlatego dawca najczęściej przyjeżdża do kliniki dzień przed zabiegiem i zostaje 2-3 dni. Zabieg trwa ok. godziny. Po pobraniu dawca może czuć ból podobny do lekkiego stłuczenia oraz w sporadycznych przypadkach mdłości. Istnieje także niewielkie ryzyko infekcji zebraniu wystarczającej liczby komórek materiał transportowany jest do kliniki, w której leczony jest biorca. Tam ma miejsce pobraniu organizm odbudowuje komórki macierzyste w ciągu dwóch tygodni, Dawca w żaden sposób nie odczuwa tego metodzie pobrania komórek decyduje lekarz, wybierając tę, która będzie miała najlepszy wpływ na wynik przeszczepienia. Preparaty, w zależności od źródła pobrania, mają różne właściwości biologiczne. Materiał pobrany z talerza kości biodrowej jest lepszy dla dzieci, bo jest „łagodniejszy”. Materiał z krwi obwodowej przyspiesza regenerację pacjenta. Zawiera bardziej „waleczne” białe krwinki i limfocyty, które mogą pomóc zwalczyć chorobę resztkową, pozostającą w organizmie pacjenta. Ale taki „silniejszy” preparat może atakować także zdrowe tkanki powodując chorobę „przeszczep przeciw gospodarzowi”.Pobranie krwi pępowinowejPobranie krwi pępowinowej wykonuje się po przecięciu pępowiny. Krew jest pobierana z części pępowiny połączonej z łożyskiem. Proces jest neutralny dla pobranie wykonuje przeszkolona położna korzystając z zestawu pobraniowego dostarczonego do szpitala przez rodziców bezpośrednio przed porodem. Po pobraniu materiał jest odbierany ze szpitala i transportowany do laboratorium przez upoważnioną przez bank komórek macierzystych komórek macierzystych z tkanki tłuszczowejW zabiegu wykorzystuje się metodę liposukcji – małe kaniule (np. słomy) wprowadza się przez niewielkie nacięcie i odsysa tłuszcz. Tkanka tłuszczowa pobierana jest najczęściej z okolic komórek macierzystychDawcą krwiotwórczych komórek macierzystych (szpiku kostnego) może zostać każdy ogólnie zdrowy człowiek pomiędzy 18. a 55. rokiem życia, ważący nie mniej niż 50 kg i o wskaźniku masy ciała nie wyższym niż 40 oddawania komórek macierzystych dyskwalifikują zawał serca, zatorowość płucna, migotanie przedsionków, przebyta zakrzepica, tętniak aorty, nowotwór – przebyty lub czynny, choroby zakaźne, transplantacje, choroby autoimmunologiczne, układu nerwowego, krwi i szpiku, endokrynologiczne, zaburzenia psychiczne, zażywanie lekówwpływających na układ krwiotwórczy, cytostatyki, środki immunosupresyjne, wykorzystaniu komórek macierzystych do leczenia rozległych oparzeń i owrzodzeń skóry, uszkodzeń rąbka rogówki, leczenia stawów (np. biodrowego), medycyny estetycznej dawcą może być sam czyli najczęstsze pytania o komórki macierzyste Ile kosztuje terapia komórkami macierzystymi? Ceny za zabieg z wykorzystaniem komórek macierzystych (w ortopedii, reumatologii, medycynie estetycznej, po oparzeniach) – na podstawie danych z 63 klinik oraz 19 lekarzy – wynoszą od 200 zł do 22 044 zł. Co to są komórki macierzyste? To komórki, które mogą dzielić się wielokrotnie i przekształcać w inne, bardziej wyspecjalizowane rodzaje komórek. Ze względu na pochodzenie dzielą się na: embrionalne, inaczej zarodkowe komórki macierzyste (ESC) – pochodzą z komórek zarodka. Mogłyby teoretycznie zastąpić każdą uszkodzoną tkankę. Ale to na razie teoria. dorosłe komórki macierzyste (somatyczne) – pochodzą z tkanek młodych lub dorosłych organizmów. Odnawiają stale zużywające się komórki poszczególnych tkanek. Mogą z nich powstać tylko niektóre tkanki. Komórki macierzyste – czy warto? Już teraz uważa się, że komórki macierzyste będą przyszłością medycyny. Dorosłe komórki macierzyste wykorzystano już wiele razy. Skutecznie leczą liczne choroby. Ciągle trwają nad nimi badania. Komórki macierzyste można stosować w niektórych przypadkach do przeszczepień autologicznych, czyli dla osoby, od której pochodzą, lub allogeniczne — dla innej osoby, np. rodzeństwa lub rodzica w przypadku chorób nowotworowych oraz wrodzonych, lub dla osoby obcej. Komórki macierzyste, tzw. komórki mezenchymalne różnicują się w inne typy komórek, np. nerwowe, kostne, chrzęstne. Wykorzystywane są w reumatologii, ortopedii, medycynie estetycznej. Na czym polega przeszczep komórek macierzystych? Przy przeszczepie macierzystych komórek krwiotwórczych najpierw dawca oddaje szpik podobnie jakby oddawał krew (z krwi obwodowej) lub za pomocą igły punkcyjnej pobiera się ok. litra mieszanki krwi i szpiku (z talerza kości biodrowej). Transfer komórek macierzystych od dawcy do biorcy odbywa się podobnie jak zabieg transfuzji krwi. Przeszczepiane komórki macierzyste przenoszone są przez krew w organizmie i samodzielnie umieszczają się w przestrzeni szpiku kostnego pacjenta. Jest to miejsce, w którym powstają nowe, zdrowe komórki krwi. Przy wykorzystaniu macierzystych komórek naskórka – pobiera się komórki macierzyste naskórka ze zdrowej skóry pacjenta (to zapobiega odrzutom), intensywnie namnaża w laboratorium. Następnie umieszcza się je na ranie. Przy wykorzystaniu macierzystych komórek rąbka rogówki – ze zdrowego oka pobiera się komórki macierzyste, namnaża w laboratorium i podaje do chorego oka. Przy wykorzystaniu macierzystych komórek z tkanki tłuszczowej – pobiera się je od dawcy metodą liposukcji (małe kaniule, np. słomy, wprowadza się przez niewielkie nacięcie i odsysa tłuszcz). Tkanka tłuszczowa pobierana jest najczęściej z okolic brzucha. Pobranie krwi pępowinowej wykonuje się po przecięciu pępowiny. Krew jest pobierana z części pępowiny połączonej z łożyskiem. Po pobraniu materiał jest transportowany do banku komórek macierzystych. FilmyPrzedstawiamy poniżej filmy, na których lek. Paweł Stajniak (chirurg ogólny) - eksperci tematyki komórki macierzyste, dzielą się swoim doświadczeniem i wiedzą na ten wizytę!Jeśli Ty także myślisz się nad zabiegiem z wykorzystaniem komórek macierzystych, nie zastanawiaj się dłużej - skontaktuj się z nami. Nasz doradca bezpłatnie przedstawi Ci pełną ofertę leczenia spośród 39 klinik w Polsce wraz ze szczegółowymi cenami. Pomoże również w umówieniu wizyty konsultacyjnej u wybranego specjalisty na dogodny do nas: (telefon czynny pon - pt, w godz. 8:00 - 18:00)Źródła: Magdalena A. Sikora, Waldemar L. Olszewski, "Komórki macierzyste – biologia i zastosowanie" ( Postepy Hig Med Dosw (online), 58: 202-208, 2004 Dorota Dłubek, Wojciech Witkiewicz, Andrzej Lnage, "Szpikowe komórki macierzyste – identyfikacja i zastosowanie kliniczne [w] Postępy biologii komórki", Suplement 23 (125-131), t. 32, 2005, PL ISSN 0324-833X Dorota Nowak, Katarzyna Klakla, Edyta Fatyga, Adam Błażelonis, "Zastosowanie komórek macierzystych w leczeniu cukrzycy", Annales Academiae Medicae Silesiensis, s. 71-76, 2012, ISSN 1734-025X Wikipedia, "Komórki macierzyste" ( DKMS, "Na czym polega pobranie komórek macierzystych z krwi obwodowej?" ( Puls Medycyny, "Przeszczep szpiku wykorzystaje się w leczeniu ponad 70 chorób" (

Choroby nowotworowe stanowią wciąż jedną z najczęstszych przyczyn zgonów. Według najnowszego, alarmującego raportu Światowej Organizacji Zdrowia z 2018 roku, nowotwory są przyczyną śmierci już blisko 10 milionów ludzi rocznie, co oznacza jednego na 8 mężczyzn i jedną na 11 kobiet1. Szacuje się, że w Polsce w ciągu ostatnich trzech dekad liczba zachorowań na nowotwory złośliwe wzrosła ponad dwukrotnie. Obecnie są one drugą przyczyną zgonów w naszym kraju i zabijają rocznie blisko 110 tysięcy osób – czyli tyle, ile liczy populacja średniego miasta wielkości Wałbrzycha2. Choć na przestrzeni dziesięcioleci testowano i stosowano wiele typów chemioterapeutyków i metod leczenia, najbardziej obiecującą bronią współczesnej medycyny wydają się być terapie celowane, zwalczające ściśle określone komórki. Nowoczesne podejście terapeutyczne opiera się oczywiście na kompleksowym poznaniu genezy i progresji nowotworów. Przełomem w naszej wiedzy o patogenezie rozwoju nowotworów było odkrycie nowotworowych komórek macierzystych. Ta rewolucyjna teoria rzuca zupełnie nowe światło na diagnozę i skuteczne leczenie chorób nowotworowych. Komórki macierzyste – czyli jakie? Komórki macierzyste to komórki o braku konkretnej specjalizacji, które są zdolne do samoodnawiania i różnicowania w wiele odmiennych typów komórek tworzących konkretne tkanki i organy. Istnieje kilka typów komórek, macierzystych, różniących się potencjałem różnicowania. Już podczas wczesnego etapu rozwoju zarodka, po zapłodnieniu, powstają blastomery, które mogą różnicować się do każdego typu komórek, są to więc tzw. komórki totipotencjalne. Tego typu komórki mogą dać początek każdej wyspecjalizowanej komórce całego organizmu, łożysku, błonom płodowym i wszystkim typom komórek niezbędnym w czasie embriogenezy. Na dalszym etapie rozwoju zarodka następuje podział na linię komórek płciowych oraz somatycznych – pluripotencjalnych, które mogą utworzyć tkanki powstające ze wszystkich trzech listków zarodkowych (ekto-, endo- i mezodermy). Dzięki swoim zdolnościom do samoodnawiania i prawie nieskończonej możliwości podziałów, pula somatycznych komórek macierzystych, występujących we wszystkich tkankach dojrzałego organizmu, pełni rolę swoistego systemu naprawczego umożliwiając zastąpienie martwych komórek nowymi. Z kolei komórki multipotencjalne zasiedlają większość tkanek i narządów dorosłego organizmu. Mają zdolność do różnicowania się w linie komórek specyficznych dla środowiska określonej tkanki czy narządu3. Najmniejszym potencjałem charakteryzują się komórki unipotencjalne, które mają zdolność różnicowania się w tylko jedną linię, np. spermatogonia. Chociaż w większości tkanek dorosłego człowieka komórki macierzyste tworzą bardzo małe populacje (rzędu 1–2% wszystkich komórek), ich obecność jest niezbędna w czasie całego życia pozapłodowego. Nie tylko zapoczątkowują one drogę różnicowania do określonego typu komórek, ale pełnią funkcje ochronne, np. przed przypadkowymi Tab. 1. Przykłady markerów powierzchniowych definiujących ludzkie nowotworowe komórki macierzyste w poszczególnych nowotworach11. Typ nowotworu Markery piersi CD44, CD24, CD133, ALDH1 jelita grubego CD44, CD24, CD29, CD133, CD166 mózgu CD90, CD133, CD15 głowy i szyi CD44, CD271 skóry CD20, CD271 wątroby CD44, CD90, CD133, CD13 płuc CD44, CD133,CD166 endometrium CD133, ALDH1 hematologiczne CD34, CD38, CD19, CD26 Mała populacja – wielki wpływ Już na początku XX wieku podejrzewano, że nowotwory cechuje pewna heterogenność, co oznacza, że nie wszystkie komórki nowotworu są takie same i nie wszystkie są jednakowo zdolne do indukowania progresji choroby. Wiele typów nowotworów może rozwijać się z komórek o cechach przypominających komórki macierzyste pluripotencjalne, jednakże ówczesna nauka nie dysponowała wystarczająco czułymi technikami molekularnymi, aby można było przeprowadzić szczegółowe badania i to udowodnić. Dopiero w 1997 roku, w badaniach nad modelem ostrej białaczki szpikowej (AML), po raz pierwszy zidentyfikowano niewielką pulę komórek nowotworowych o fenotypie charakterystycznym dla komórek macierzystych dorosłego człowieka [CD34(+)/CD38(−)], które po przeszczepieniu do szpiku kostnego myszy laboratoryjnych ulegały podziałom i prowadziły do całkowitego odtworzenia choroby5. Współcześnie coraz więcej dowodów wskazuje na istnienie pewnej populacji komórek, także w przypadków guzów litych (np. guzów mózgu i piersi), która ma charakter komórek macierzystych, zdolnych do samoodnawiania6, 7. Według tzw. hierarchicznej koncepcji rozwoju chorób nowotworowych – tylko nieliczna populacja komórek nowotworowych posiada potencjał formowania guza i tylko te komórki odpowiadają za rozwój i progresję nowotworu, dając początek innym zróżnicowanym komórkom guza. Druga z istniejących teorii sugeruje, że dany nowotwór rozwija się dzięki klonalnej ekspansji jednej z komórek, która nabyła najkorzystniejsze zmiany onkogenne i która poprzez aktywną proliferację zdominowała inne typy CSC w swoim otoczeniu, a jej klonalne potomstwo zdominowało wszystkie komórki nowotworowe8. Za nowotworowe komórki macierzyste uznaje się grupę niezróżnicowanych komórek, które mogą zostać wyizolowane na podstawie ekspresji określonej cząsteczki lub kombinacji cząsteczek nazywanych markerami. W literaturze komórki te nazywa się nowotworowymi komórkami macierzystymi, natomiast w terminologii anglojęzycznej: cancer stem cells (CSC) lub tumor initiating cells (TIC). Komórki te wykazują podwyższoną zdolność do onkogenezy w porównaniu do zwykłej komórki nowotworowej, powodują utworzenie guza nowotworowego u laboratoryjnych myszy o obniżonej odporności (ang. Severe Combined Immunodeficiency, SCID), a także mogą być odpowiedzialne za przerzutowanie9. Zwykłe komórki nowotworowe mają bardzo ograniczoną możliwość samoodnawiania lub są jej pozbawione, co sugeruje, że to właśnie populacja nowotworowych komórek macierzystych może być odpowiedzialna za wzrost i rozprzestrzenianie się nowotworu. Identyfikacja CSC Nowotworowe komórki macierzyste są najczęściej identyfikowane i izolowane na podstawie występowania lub badania zmian poziomu określonej charakterystycznej cząsteczki – tzw. markera. Najczęściej jest to białko lub glikoproteina występująca na powierzchni komórki, należąca do grupy CD (ang. Cluster of Differentiation), jak choćby popularny marker CD133. Analizie poddawany jest także poziom enzymów obecnych w cytoplazmie komórki, np. dehydrogenazy aldehydowej ALDH lub poziom ekspresji białek transporterów z grupy ABC, pełniących kluczową rolę w oporności wielolekowej10. Niestety, jak dotąd nie znaleziono najlepszego, uniwersalnego markera, na podstawie którego można byłoby zidentyfikować CSC niezależnie od rodzaju nowotworu. Obecnie proponuje się raczej poszukiwanie grupy kilku do kilkunastu markerów, których wspólna ekspresja wskazuje na obecność CSC danego typu nowotworu (tabela 1). Głównym problemem w dokładnej identyfikacji CSC wydaje się brak specyficzności markerów – wiele cząsteczek występuje zarówno na powierzchni komórek nowotworowych, jak i zdrowych. Dodatkowo, w opracowaniu skutecznych metod diagnostycznych nie pomaga fakt genetycznej heterogenności nowotworów, jak i istnienie ciągłej selekcji najlepiej przystosowanych do danego środowiska komórek8. Wydaje się więc, że komórki nowotworu często wymykają się ze sztywnych ram naukowego poznania, co często potwierdzano doświadczalnie. Na przykład w badaniach nad nowotworem mózgu – glejakiem, zależnie od analizowanej części guza, zidentyfikowane nowotworowe komórki macierzyste miały zarówno fenotyp CD133+, jak i CD133–12. Podobną genetyczną zmienność wykazano dla macierzystych komórek nowotworu piersi – część populacji określono jako CD24–/CD44+ , natomiast część jako CD24+/CD44–13. Właśnie dlatego najlepsze rezultaty poszukiwań mają gwarantować panele złożone z wielu potencjalnych markerów, których ekspresja powinna być określana jednocześnie. W praktyce laboratoryjnej do identyfikacji i izolowania nowotworowych komórek macierzystych wykorzystuje się najczęściej technikę cytometrii przepływowej, która umożliwia sortowanie heterogennej mieszaniny komórek w oparciu o charakterystykę fluorescencji i załamania światła. W tej metodzie najczęściej stosuje się kilka specyficznych przeciwciał monoklonalnych przeciwko charakterystycznym dla danej tkanki markerom (tabela 1) i połączonych z różnobarwnymi barwnikami fluorescencyjnymi14. Uważa się, że najpewniejszym testem in vivo potwierdzającym istnienie puli nowotworowych komórek macierzystych jest ich wszczepienie do specjalnie przygotowanych myszy laboratoryjnych z upośledzoną odpornością (tzw. ksenotransplantacja) i ocena ich zdolności do odtworzenia guzów nowotworowych15. Funkcjonowanie CSC w środowisku niszy Nowotworowe komórki macierzyste mają bardzo wiele cech normalnych komórek macierzystych, głównie niezwykłe zdolności odnowy, różnicowania i multipotencji. Jednym z ważnych czynników bezpośrednio wpływających na utrzymywanie populacji komórek macierzystych jest otoczenie, mikrośrodowisko nazywane niszą16. Nisza ta warunkuje dalsze losy komórki – jest odpowiedzialna za to, czy komórka „wybierze” drogę samoodnawiania, czy też różnicowania do innego typu komórek, np. w celu gojenia rany czy uzupełnienia ubytku zdrowych komórek danej tkanki. Komórki macierzyste, aby utrzymać swoje wyjątkowe właściwości i zdolność samoodnowy, potrzebują sygnałów zewnętrznych od komórek niszy, w której występują. Wydzielane związki sygnałowe mogą pośredniczyć w aktywacji szlaków decydujących o dalszym losie komórek macierzystych. Komórki niszy mogą mieć także fizyczny wpływ na podział komórki macierzystej. Podczas podziału mitotycznego komórka dzieli się na dwie komórki potomne – jedna z nich będzie dziedziczyć przyłączenie do innych komórek niszy, natomiast druga aktywować geny niezbędne do dalszego różnicowania. W wyniku tego – w niewielkiej odległości od siebie – mogą egzystować komórki zdolne do samoodnawiania oraz różnicujące się. To właśnie mikrośrodowisko niszy jest również odpowiedzialne za zabezpieczanie przed niekontrolowanym rozprzestrzenieniem komórek macierzystych w organizmie8. Najprawdopodobniej nowotworowe komórki macierzyste podlegają takim samym regulacjom w swoim mikrootoczeniu. Kontrowersyjną kwestią pozostaje częstość występowania puli komórek macierzystych w populacji komórek nowotworowych. O ile zwykłe komórki macierzyste występują w tkankach w bardzo małych ilościach, często nawet mniej niż 1% całości, coraz więcej dowodów świadczy o tym, że CSC mogą stanowić dość znaczną część populacji komórek guza. Oszacowano, że w przypadku nowotworów piersi, domniemane nowotworowe komórki macierzyste o fenotypie CD24–/CD44+ stanowią nawet do 60% wszystkich komórek nowotworowych, a w nowotworze jelita grubego komórki o fenotypie CD133+ to około 25%6, 17. Najnowsze badania bioinformatyczne opierają się na opracowywaniu specjalistycznych modeli matematycznych i statystycznych, które mogłyby być pomocne w szacowaniu frakcji komórek macierzystych inicjujących odtwarzanie guza w poszczególnych typach choroby18. Rys. 1. Zasada działania standardowej i celowanej terapii przeciwnowotworowej14, 19. Nowoczesne terapie przeciwnowotworowe Zwiększająca się częstość zapadalności na choroby nowotworowe zmusza naukowców do poszukiwania coraz nowocześniejszych i bardziej skutecznych metod leczenia, uwzględniających wyeliminowanie puli nowotworowych komórek macierzystych. Skuteczna terapia przeciwnowotworowa powinna zwalczać nie tylko zróżnicowane komórki guza, ale i populację nowotworowych komórek macierzystych. Powszechnie stosowane, konwencjonalne strategie jak chemioterapia, radioterapia czy immunoterapia są zdolne jedynie do unieszkodliwiania szybko rosnących, zróżnicowanych komórek nowotworowych (rys 1). Ich zastosowanie może co prawda spowodować redukcję ogólnej masy guza, ale już nie zabicie komórek mogących inicjować jego powstawanie. Efekty takiego leczenia będą często krótkotrwałe i już nawet po kilku miesiącach może nastąpić nawrót choroby. Co gorsze – pozostałe komórki nowotworowe mogą uodpornić się na szereg leków przeciwnowotworowych lub wykazywać wręcz większą inwazyjność, co jest oczywiście negatywnym prognostykiem dla pacjenta14. Do skonstruowania specyficznej, tzw. celowanej chemioterapii niezbędna jest szczegółowa identyfikacja markerów nowotworowych komórek macierzystych. Propozycje nowych strategii terapeutycznych mogą opierać się na przykład na wykorzystywaniu nanocząsteczek – liposomów, polimerowych miceli czy dendrymerów – działających jak kapsuły z zamkniętym wewnątrz lekiem, które docierają jedynie do komórek z określonym antygenem. Dzięki temu, cytostatyk trafiałby selektywnie do komórki o charakterze macierzystym, nie uszkadzając przy tym zdrowych tkanek organizmu. W jednej z eksperymentalnych terapii nowotworu piers... Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów Co zyskasz, kupując prenumeratę? 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma Dodatkowe artykuły i filmy ...i wiele więcej! Sprawdź

Tzw. terapie komórkami macierzystymi niekiedy nie mają nic wspólnego ani z terapią, ani z komórkami macierzystymi - ostrzega biotechnolog prof. Józef Dulak z Uniwersytetu Jagiellońskiego. W rozmowie z PAP mówi, gdzie nauka udowodniła już pozytywne działanie komórek macierzystych, a gdzie nie."W Polsce pojawiają się kolejne ośrodki, które - często za spore sumy - oferują pacjentom `terapię komórkami macierzystymi`" - mówi w rozmowie z PAP prof. Józef Dulak. Jego zdaniem to, co w takich placówkach jest nazywane "terapią eksperymentalną", czasami nie ma naukowych podstaw. W dodatku gabinety te nazywają "macierzystymi" komórki, których takie cechy nie zostały potwierdzone - dodaje. Prof. Dulak jest kierownikiem Zakładu Biotechnologii Medycznej Wydziału Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektorem naukowym Śląskiego Parku Technologii Medycznych Kardio-Med Silesia w Zabrzu i członkiem Komitetu Biotechnologii PAN. Badania naukowe nad komórkami macierzystymi prowadzi od kilkunastu lat. Rozmówca PAP opowiada, że naukowcy w rzetelnych i potwierdzonych badaniach naukowych oczywiście wykazali już skuteczność terapii komórkami macierzystymi w leczeniu niektórych chorób. To dlatego np. przeszczepy komórek macierzystych ze szpiku kostnego stosowane są w leczeniu niedokrwistości, niedoborów immunologicznych, białaczek. "Działanie tych przeszczepów związane jest z tym, że w szpiku kostnym znajdują się też komórki macierzyste i progenitorowe. Są to komórki, które odtwarzają komórki krwi" - tłumaczy naukowiec. Poza tym - mówi profesor - badania naukowe potwierdziły, że komórki macierzyste pobrane z komórek oka mogą być stosowane w leczeniu uszkodzenia rogówki. I dodaje, że komórki macierzyste pobrane ze skóry pomagają w leczeniu np. rozległych oparzeń czy owrzodzeń. "Jeśli jednak ktoś wie, iż komórki macierzyste mogą przynosić świetny skutek w jednej chorobie - to nie wystarczy, żeby analogiczne terapie oferować do leczenia wielu innych chorób. W dodatku, jeśli takie eksperymentalne terapie nie mają uzasadnienia naukowego" - podkreśla rozmówca PAP. Do takich działań, które bez podstaw są szeroko reklamowane, zalicza on zastosowanie komórek z krwi pępowinowej czy z tzw. galarety Whartona w sznurze pępowinowym do leczenia np. autyzmu, porażenia mózgowego czy stwardnienia zanikowego bocznego. "Nie ma żadnych dowodów na to, że komórki macierzyste mają jakikolwiek związek z autyzmem czy z porażeniem mózgowym” – opowiada. I dodaje, że są poważne wątpliwości co do „macierzystości” komórek z galarety Whartona. "Stosować takie komórki ‘macierzyste’ do leczenia autyzmu czy do leczenia porażenia mózgowego to tak, jakby stosować aspirynę na wszelkie możliwe choroby. Aspiryna owszem - jest świetnym lekiem: przeciwzapalnym czy przydatnym w chorobach układu krążenia. Ale to nie znaczy, że można nią leczyć np. wrzody żołądka" - porównuje. Prof. Dulak zwraca też uwagę, że każda terapia eksperymentalna może przynosić skutki uboczne. "Skandalem jest odpłatne oferowanie tego rodzaju terapii pacjentom, którzy cierpią na ciężkie, nieuleczalne choroby - z sugestią, że to jest metoda, która może przynieść efekty" - mówi. Jak dodaje, nawet, jeśli pacjent chce wierzyć, że nastąpi cud - żaden lekarz czy naukowiec nie powinien tego sugerować. "Lekarz ma obowiązek powiedzieć pacjentowi, że terapia, którą mu oferuje, to eksperyment. Musi przedstawić pacjentowi wszelkie za i przeciw przeprowadzenia próby" - mówi naukowiec. "Czerwona lampka ostrzegawcza powinna się nam zapalić, jeśli udział w eksperymentalnej terapii komórkami macierzystymi jest płatny" - sugeruje prof. Dulak pacjentom, którzy rozważają skorzystanie z takich rozwiązań. Jak wyjaśnia, w rzetelnych badaniach naukowych pacjenci nie muszą płacić za udział w terapii, o której nie wiadomo, jaki przyniesie skutek. Takie badania finansowane są np. z grantów. Dodaje jednak, że niekiedy również lekarze w publicznych placówkach - często w dobrej wierze - decydują się na przeprowadzenie terapii eksperymentalnej, z wykorzystaniem komórek macierzystych. "Uważam, że w przypadku nieuleczalnych obecnie chorób pacjent i lekarz mają prawo podjęcia ryzyka. Nic jednak nie zwolni lekarzy czy naukowców z obowiązku myślenia i odpowiedzialności. Powinni oni postępować w jedyny dopuszczalny sposób: rozeznać, czy dana terapia w leczeniu danej choroby ma wystarczające i rzeczywiste uzasadnienie medyczne i biologiczne, czy ma podstawy naukowe. I czy szanse na korzyści przewyższają ryzyko niepowodzeń i efektów ubocznych. Nie można tworzyć w pacjentach złudnej nadziei" - podkreśla naukowiec. Aby takie eksperymentalne terapie można było prowadzić, za każdym razem konieczna jest zgoda komisji bioetycznej. Prof. Dulak krytykuje jednak ich praktykę: "W mojej ocenie komisje bioetyczne w sposób bardzo niefrasobliwy zgadzają się czasami na tego rodzaju próby, nie mając nawet solidnej wiedzy, czym są komórki macierzyste". KOMÓRKI MACIERZYSTE I ICH RODZAJE Według powszechnie przyjętych przez środowisko naukowe kryteriów - mówi prof. Dulak - komórki macierzyste charakteryzują się dwiema cechami. "Pierwsza z nich to zdolność do samoodnowy - takich podziałów, w wyniku których powstają ponownie niezróżnicowane komórki macierzyste. Druga cecha to naturalna zdolność niewyspecjalizowanych komórek do różnicowania się w kierunku różnych komórek" - opowiada. Nie jest jednak tak, że każda komórka macierzysta może się zróżnicować do dowolnego typu komórki. A intensywne podziały komórek same w sobie nie są żadnym dowodem na „macierzystość” – zwraca uwagę rozmówca PAP. Jeśli chodzi o wykorzystywanie komórek macierzystych, naukowcy zajmują się trzema ich grupami. Są to komórki pluripotencjalne, multipotencjalne i unipotencjalne. Komórki pluripotencjane - mają zdolność do różnicowania do niemal wszystkich typów komórek w organizmie (z wyjątkiem np. komórek łożyska). W przyrodzie komórki pluripotencjalne występują w zarodku. Ponieważ jednak badania na zarodkowych komórkach macierzystych mogą budzić zastrzeżenia natury etycznej, wypracowano sposób, jak uzyskać komórki pluripotencjalne z dorosłych komórek organizmu. To tzw. indukowane komórki pluripotencjalne (IPS). Za badania związane z tym tematem Shinya Yamanaka otrzymał w 2012 r. Nagrodę Nobla. Jak wyjaśnia prof. Dulak, komórki takie jak krwinki białe czy komórki skóry można przeprogramować tak, by uzyskać z nich IPS-y. Komórki multipotencjalne - różnicują tylko do komórek wywodzących się z jednego z trzech listków zarodkowych. Przykładem komórek multipotencjalnych są np. komórki hematopoetyczne w szpiku kostnym. One różnicują do różnych komórek krwi. W szpiku kostnym znajdują się też komórki mezenchymalne, które różnicują do kości, chrząstek, tłuszczu. Natomiast komórki unipotencjalne - różnicują do jednego rodzaju komórek, np. komórek jednej tkanki. Przykładem są chociażby znajdujące się w mięśniach komórki satelitarne, które mają zdolność do regeneracji mięśni szkieletowych. Zrozumienie tego podziału pomaga rozeznać się, gdzie terapie komórkami macierzystymi (i jakiego typu) mogą mieć sens. CZY TO, CO REKLAMUJE SIĘ JAKO KOMÓRKI MACIERZYSTE, TO KOMÓRKI MACIERZYSTE? Badania kliniczne (z udziałem ludzi) wykorzystujące indukowane komórki pluripotencjalne na świecie dopiero ruszają - mówi prof. Dulak. "W Polsce indukowane komórki macierzyste, IPS, jeszcze nigdzie nie są obecne w ofercie leczenia" - zauważa. Dodaje, że proces ich otrzymywania jest skomplikowany i czasochłonny. "Mój zespół np. potrzebuje trzech tygodni, aby z IPS-ów z uzyskanych z krwi ludzkiej powstały kardiomiocyty - komórki serca. Ale nie wykonujemy badań na ludziach. To wciąż są badania na zwierzętach eksperymentalnych" - opowiada. To, co oferują niektóre gabinety, może jednak sprawiać wrażenie właśnie terapii "komórkami macierzystymi". "Jedna z takich metod sprowadza się do pobrania krwi od pacjenta z chorobami stawów, jej inkubacji w temperaturze 37 stopni, a potem wstrzyknięcia do stawu. To nie ma nic wspólnego z terapią komórkami macierzystymi (choć reklamuje się ją łącznie z terapią komórkami macierzystymi). Można mieć duże wątpliwości co do skuteczności metody" - mówi prof. Dulak. Prof. Dulak zachęca pacjentów do ostrożności. "Na razie wszelkie oferty związane z podawaniem tzw. komórek macierzystych z tkanki tłuszczowej, z własnej krwi, czy z galarety Whartona to nie są terapie komórkami macierzystymi w świetle rzetelnych badań naukowych. Nie ma wystarczającego uzasadnienia naukowego do stosowania tych terapii" - mówi. Pytany, czy komórki macierzyste mogą być pomocne w ortopedii, prof. Dulak odpowiada: "Istnieją komórki, które potrafią wytwarzać chrząstkę; są to komórki mezenchymalne ze szpiku kostnego. Na razie jednak brak przekonujących dowodów, by tego typu metody stosować w sposób komercyjny". Nadzieje budzi wykorzystanie komórek macierzystych do regeneracji serca po zawale. Ale nie komórek ze szpiku kostnego, tłuszczu, czy galarety Whartona, tylko IPS różnicowanych do kardiomiocytów. Nad rozwiązaniami w tym zakresie pracuje wiele zespołów na świecie, w tym nasze w Krakowie i Zabrzu. Na razie jednak nie ma wystarczających badań, które pokazywałyby, jak taki zabieg powinien wyglądać, aby był skuteczny i nie przynosił szkody pacjentowi - mówi prof. Dulak. W październiku wybuchł skandal, dotyczący stosowania tzw. komórek macierzystych pobranych ze szpiku w leczeniu przewlekłej niewydolności serca. Uniwersytet Harvarda wycofał ponad 30 prac Piero Anversy, który w swoich badaniach proponował, jak prowadzić takie terapie po zawale. Anversie zarzucono, że swoje badania fałszował. "Na szczęście w Polsce nie oferowano komercyjnie zabiegów jego pomysłu" - podsumował prof. Dulak. BANKI KRWI PĘPOWINOWEJ Prof. Dulak wyraża też wątpliwości związane z niektórymi terapiami z użyciem krwi pępowinowej oraz komórek z tzw. galarety Whartona ze sznura pępowinowego. W krwi pępowinowej zawarte są komórki progenitorowe krwi, a więc dające początek komórkom krwi. „Macierzystość” komórek z galarety Whartona jest natomiast bardzo wątpliwa. "Terapia z użyciem komórek z krwi pępowinowej może być wykorzystana do leczenia pacjentów, którzy chorują na choroby krwi" - ocenia naukowiec. Chodzi np. o takie przypadki zachorowania na niedobory odporności czy białaczkę, kiedy nie można znaleźć dawców szpiku kostnego. "Na świecie wykonano już kilkadziesiąt tysięcy przeszczepień krwi pępowinowej. To ma uzasadnienie" - mówi. Krytykuje jednak ideę komercyjnych banków krwi pępowinowej. Według niego gromadzenie krwi pępowinowej ma sens tylko w bankach publicznych, gdzie komórki mogą być wykorzystane przez dowolną osobę, a nie jedynie przez dawcę (zwłaszcza, że w przypadku rozwoju u dziecka choroby nie ma podstaw do zastosowanie jego własnej krwi Bankowanie takiej krwi tylko na prywatny użytek to polisa bez pokrycia" - ocenia. EKSPERYMENTY Prof. Dulak zaznacza, że badania nad komórkami macierzystymi prowadzone są obecnie w najlepszych laboratoriach. Może się więc okazać, że z czasem komórki macierzyste znajdą kolejne zastosowania. Obiecującymi kierunkami badań jest wykorzystywanie IPS-ów w terapii Parkinsona (takie badania prowadzi się w Szwecji), a także w terapii zwyrodnienia plamki żółtej oka (Japonia). Trwają też badania nad wykorzystywaniem komórek zarodkowych w leczeniu innej choroby oczu - choroby Stargardta. Zarodkowe komórki macierzyste różnicowane do komórek produkujących osłonkę mielinową nerwów testowane są też w USA w ramach badań u pacjentów zaraz po uszkodzeniu rdzenia kręgowego – mówi prof. Dulak. Na razie jednak badania te przeprowadzono na małych grupach pacjentów. Aby potwierdzić lub obalić hipotezy o słuszności stosowania w tych przypadkach komórek macierzystych, potrzeba o wiele większych prób, prowadzonych w odpowiedni sposób, z zachowaniem grup kontrolnych i tzw. „ślepej” próby (kiedy ani pacjent ani lekarz nie wiedzą, czy podawany zastrzyk zawiera badany lek - a w tym przypadku komórki- czy tylko sól fizjologiczną). Autorka: Ludwika Tomala lt/ zan/

Marcin Kawa | 2006-10-10 Przygotowany jest już projekt nowych regulacji prawnych zakazujących na terenie Polski jakichkolwiek badań na komórkach macierzystych pochodzących z ludzkich zarodków. Ministerstwo Zdrowia chce, żeby nowe przepisy weszły w życie z początkiem 2007 roku - czytamy w "Naszym Dzienniku". Gotowy projekt nowelizacji Ustawy o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów z 2005 r. z tym zapisem miałby się znaleźć w Sejmie na początku grudnia. Zdaniem wiceministra zdrowia Bolesława Piechy nowe prawo ma uchronić polski system prawny przed ewentualną implantacją doń dyrektyw UE zezwalających na proceder pobierania i wykorzystywania w eksperymentach komórek macierzystych pochodzących z ludzkich embrionów. Jak podkreślił Piecha, u nas takie praktyki "na pewno w żadnym wypadku nie będą dopuszczalne", a "ta ustawa jest najwłaściwszym miejscem na wprowadzenie takiego zapisu" - powiedział dla "Naszego Dziennika". W projekcie ustawy znajdują się również zapisy uregulowań dotyczących pobrań, przechowywania i wykorzystywania krwi pępowinowej, a także zapisy o konsekwencjach w przypadku nieprzestrzegania przyjętego w tym zakresie prawa. W krajach, gdzie badania nad ludzkimi embrionalnymi komórkami macierzystymi są dozwolone, pobierane są one z zarodków powstałych w wyniki zapłodnienia in-vitro. Embrionalne komórki macierzyste mogą potencjalnie zróżnicować się w każdy rodzaj komórek naszego organizmu. Opór przed zakazem badań nad tymi komórkami związany jest z tym, że takie komórki teoretycznie mogą zastąpić dowolną tkankę, która u pacjenta uległa uszkodzeniu, np. mogłyby naprawić uszkodzony rdzeń kręgowy, mięsień sercowy po zawale, leczyć chorobę Parkinsona. Badania nad wykorzystaniem komórek macierzystych u ludzi są jeszcze na wczesnym etapie rozwoju. Problemem jeszcze nie rozwiązanym jest wydajne ich różnicowanie w kierunku poszczególnych tkanek. Przeszkodę tą omijałoby wykorzystanie dojrzałych komórek macierzystych obecnych w poszczególnych narządach - są one już ukierunkowane w rozwoju, to im zawdzięczamy zdolność do regeneracji narządów - jednak w większości tkanek ich identyfikacji i izolacja jest bardzo trudna, czy wręcz niemożliwa. A łatwe do izolacji komórki macierzyste szpiku i krwi pępowinowej mogłyby być stosowane do leczenia chorób tkanki z której pochodzą, czyli nowotworów krwi, niedoborów odporności. W lipcu tego roku kraje członkowskie Unii Europejskiej porozumiały się w sprawie ograniczonego finansowania z unijnych funduszy badań na komórkach macierzystych w ramach unijnego programu badawczego w latach 2007-13 (tzw. siódmy program ramowy). Decyzja zapadła kwalifikowaną większością głosów. Polska oraz Litwa, Słowacja, Austria i Malta były temu przeciwne. Unijne środki będą mogły służyć do finansowania badań na komórkach macierzystych tylko w tych krajach członkowskich, gdzie są one dozwolone, a naukowcy mają podlegać rygorystycznej kontroli, zgodnie z krajowymi przepisami. Z funduszy siódmego programu ramowego nie będzie można finansować badań zmierzających do klonowania ludzi w celach reprodukcyjnych i zmiany dziedzictwa genetycznego człowieka. [PAP] Prace nad komórkami macierzystymi pochodzącymi z ludzkich embrionów budzą wiele kontrowersji. Przeciwko tego typu badaniom protestuje Watykan. Dodatkowo, doświadczenie po głośnym oszustwie jakiego dopuścił się prof. Hwang Wu-Suk, związanym z rzekomym wyprowadzeniem linii komórek macierzystych, które są genetycznie identyczne z komórkami pacjentów, gdyż miały powstać w wyniku klonowania, nakazuje zachować sceptycyzm co do rewelacyjnych wyników związanych z szybkim wykorzystaniem ich w skutecznym leczeniu ludzi. Źródło: Nasz Dziennik, Nauka w Polsce - PAP. Komentarze Souichi Tomoe | 2006-10-10 00:00:00 Hmm... W zakładach prowadzących sztuczne zapłodnienie są setki "niepotrzebnych" embrionów, od których można pozyskać komórki macierzyste. Co byłoby lepszym wyborem - prowadzenie badań nad nimi w celu odkrycia nowych metod leczenia, czy wyrzucenie ich "do kosza"? Rząd wybiera drugie rozwiązanie... =.=' Drożdż | 2006-10-10 00:00:00 Następny idiotyczny pomysł tego rządu. Najpierw zakazali upraw i badań nad GMO a teraz jeszcze to. A biorąc pod uwagę ostatnie doniesienia o możliwości pozyskania komórek macierzystych z embrionów bez ich uszkadzania to prace nad tą ustawą świadczą przedewszystkim o głupocie obecnego rządu i jego fobii na wszystko czego nie rozumieją czyli prawie wszystko. pionty-elemet | 2006-10-12 00:00:00 Dlaczego moj komentarz z wczoraj sie nie ukazal? Pisalem o watpliwosci Naszego Dziennika jako zrodla na temat embrionow i o prawie Unii Europejskiej, ktore jest niestety nadrzedne w stosunku do polskiego, wiec jesli UE uchwali dotowanie badan na komorkach macierzystych z embrionow jako Dyrektywe, to Polska bedzie musiala nasz zakaz zmienic, inaczej po prostu przegra w Trybunale w Strasburgu i ideologia tu nic nie pomoze. Dlaczego ten post sie nie ukazal? Moderator | 2006-10-12 00:00:00 Komentarz nie został przesłany - nie widziałem go w panelu. Proszę jeszcze raz go napsiać, o ile to możliwe. Roman Kupsztal | 2006-10-23 00:00:00 Pewnie ! Wszędzie na świecie prowadzi się takie badania, tylko Polska jak zwykle jest zupełnym zadupiem. Trzeba patrzeć na możliwe ogromne medyczne korzyści a nie kierować się głupią średniowieczną moralnością. Wielu chorych czeka na ratunek. A zdrowe byczki z PiSu i inne Giertychy są przeciw. Pewnie ! To nie oni są kalekami ! Żenada. Banshee | 2006-11-05 00:00:00 Skandal! Świat idzie na przód a w POLSCE zakazuje się prowadzić badania nad komórkami macierzystymi. To dlatego ze w POLSCE wolą jak ludzie cierpią i umierają bo KOŚCIÓŁ & ściągają kasę na pogrzebach i nieszczęściach ludzkich! Polska to kraj coraz bardziej średniowieczny niż nowoczesny. Jak kiedyś dojdę do władzy to unieważnię te kretyńskie ustawy Giertychopodobnych mamutów. Oby nie było za późno. xxx | 2006-12-09 00:00:00 Jak można przekonać polityków że komórki macierzyste w przyszłości mogą być ratunkiem dla ciężkich chorób, skoro oni nawet w ewolucje nie wierzą! W sumie oni w nic nie wierzą poza małymi kolorowymi banknotami i zerami na swoim koncie bankowym. :( dot | 2006-12-11 00:00:00 a oni sie dziwia, ze mlodzi ludzie wyjezdzaja z polski za praca! czoper | 2006-12-19 00:00:00 ja takie badania popieram w 100%, podziwiam tych wszystkich naukowców, moim zdaniem to wyraz szacunku dla ludzkiego życia, a jak to już powiedziano nic co ludzkie nie powinno być nam obce. Oby POLSKA się opamiętała. A do sceptyków takie pytanie: Czy lepiej wydawać kasę na kolejne F16 (oby się nie przydały), czy na badania, które pozwolą nas uratować? Ale te komentarze dają mi nadzieję na to, że jeszcze są rozsądni ludzie, którzy po prostu chcą żyć. Myślałem, że cywilizacja to nie autodestrukcja. W POLSCE musi być inaczej. Kto podziela moją opinię niech napisze na moje gg: 5929207 czoper | 2006-12-19 00:00:00 i tylko jeszcze jedno: nie tworzę planu budżetowego tego państwa, może nawet bym tego nie potrafił zrobić, ale nie uwierzę w brednie o braku pieniędzy na służbę zdrowia. Pieniądze w tym kraju są, inna sprawa, że źle dysponowane. Mam ogromny szacunek dla lekarzy. Nawet dla tych, którzy wyjechali, bo wierzę, że nie zmarnują swoich predyspozycji, a w liberalnych krajach wręcz rozszerzą swoje horyzonty. Oby tylko mieli sposobność przenieść to wszystko do naszego kraju. bart | 2007-01-12 00:00:00 niech ci co mowia nie siada sobie na jeden dzien na wozku to szybko zmienia zdanie ! Marcin - Fizyk | 2007-03-12 00:00:00 Nie wiem czym kierowal sie tutaj nasz rzad, ale moim zdaniem ten zakaz to kolejny idiotyzm w polskim ustawodawstwie, i juz z daleka zalatuje zle pojeta etyka majaca swoje keorzenie u boku Kosciola. Ludzie mamy taki potencjal intelektualny jako naród,a rzadza nami ciagle jakies dziwne dogmaty religijne i prymitywne ludzkie pobudki. Zdecydowanie potepiam takie myslenie, te komórki moglyby zrewolucjonizowac protetyke ogólnie, no ale cóz ja jeden moge zmienic.. batmanatma | 2008-02-22 17:01:22 souichi tomoenajlepiej by było jakby nikt tych embrionów nie stawiał w sytuacji gdzie ich życie jest zagrozone lub są niemiałbyś tych głupich rozterek ktos | 2009-10-18 09:52:00 Tyle osób czeka na pomoc a wam etyka w głowach.

Rozmawiając z naukowcami, którzy zajmują się badaniem komórek macierzystych, trudno oprzeć się wrażeniu, że w Polsce są one obecnie na cenzurowanym. Do prof. Magdaleny Chrościńskiej-Krawczyk każdego tygodnia zgłasza się kilka rodzin z dziećmi, które są dotknięte ciężkimi chorobami neurodegeneracyjnymi lub zaburzeniami rozwojowymi. Mają nadzieję, że ich dzieciom pomoże terapia komórkami macierzystymi. Nie wyleczy, ale przynajmniej powstrzyma rozwój choroby. Od końca marca do udziału w terapii nie mogą być jednak kwalifikowani nowi pacjenci. – Taka jest decyzja komisji bioetycznej przy Okręgowej Radzie Lekarskiej w Lublinie. Jest ona echem wytycznych zespołu ekspertów do spraw terapii komórkowych i komórek macierzystych Naczelnej Rady Lekarskiej, którzy podają w wątpliwość skuteczność terapii komórkowych – mówi prof. Chrościńska-Krawczyk, neurolog dziecięcy, konsultantka wojewódzka ds. neurologii dziecięcej w Lublinie. Pod koniec marca informację o tym, że komisja bioetyczna wycofała zgodę na terapię komórkami macierzystymi, otrzymała pani Dorota Woźniak, mama pięcioletniej Zosi chorującej na mózgowe porażenie dziecięce (MPD), która korzystała z terapii komórkowych w ośrodku w Lublinie. W ciągu ostatnich dwóch lat dziewczynka otrzymała dziewięć porcji komórek macierzystych z krwi pępowinowej pobranej podczas narodzin jej młodszej siostry Alicji. Na początku kwietnia miał odbyć się kolejny zabieg, ale został odwołany. Po kilku dniach pod wpływem protestów rodziców i lekarzy komisja pozwoliła kontynuować terapię u pacjentów, którzy wcześniej otrzymali zgodę na określoną liczbę podań komórek macierzystych. W przypadku Zosi to oznaczało zgodę na dziesiąty raz. – Przed terapią komórkami macierzystymi Zosia nie siedziała i nie chodziła. Wypowiadała pojedyncze słowa, a kontakt z nią był bardzo ograniczony. Nie potrafiła komunikować emocji i potrzeb inaczej niż przez płacz – opowiada Dorota Woźniak, mama dziewczynki. Stan Zosi zaczął się poprawiać już po drugim podaniu komórek macierzystych, powoli, ale systematycznie. – Rok temu Zosia potrafiła już chodzić, ale trzeba było trzymać ją za rękę. Dziś jest w stanie samodzielnie przejść kilkadziesiąt metrów. Skacze, rozmawia, żartuje. Znacznie dłużej niż dotychczas koncentruje się na zadaniach, komunikuje swoje potrzeby i emocje. Świetnie funkcjonuje wśród rówieśników w przedszkolu integracyjnym – wymienia Dorota Woźniak. Rodzice dziewczynki są przekonani, że dzięki terapii udało się im uniknąć operacji likwidujących bolesne przykurcze, które są ogromnym problemem u dzieci z MPD. Dlatego są zdecydowani na kontynuację terapii. Dotychczas jedynym problemem było uzbieranie odpowiedniej kwoty. Teraz jest nim brak zgody komisji bioetycznej na dalszą terapię. – Wiem, że komórki macierzyste nie leczą mózgowego porażenia dziecięcego, ale poprawiają kondycję Zosi zarówno psychiczną, jak i fizyczną. Gdy przerwiemy ich podawanie, stan córki prawdopodobnie się pogorszy, a na pewno przestanie się poprawiać – mówi mama dziewczynki. Jeśli sytuacja się nie zmieni, kontynuowanie terapii będzie możliwe jedynie za granicą, a to oznacza kilkakrotnie wyższe koszty. W podobnej sytuacji jak Zosia są pacjenci korzystający z eksperymentalnych terapii komórkowych w ośrodkach w Częstochowie, Warszawie, Olsztynie, Łodzi i Krakowie. Gdy nie ma leczenia Komercyjne ośrodki medyczne w Polsce oferują eksperymentalne terapie komórkami macierzystymi od 10 lat zazwyczaj w ramach tzw. wyjątku szpitalnego, czyli udostępnienia terapii, która jest zarejestrowana jako lek w innych schorzeniach. Dotychczas skorzystało z nich ponad 1,8 tys. pacjentów. Są wśród nich nie tylko dzieci chorujące na choroby neurodegeneracyjne, ale także mózgowe porażenie dziecięce i autyzm, a także mali pacjenci po transplantacjach szpiku, u których wystąpiła ciężka, oporna na leczenie sterydami postać choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi. Komórki macierzyste podaje się w ramach eksperymentu medycznego także dorosłym zmagającym się ze stwardnieniem zanikowym bocznym, stwardnieniem rozsianym, chorym po udarach mózgu i poważnych urazach neurologicznych, z trudno gojącymi się ranami, w tym stopą cukrzycową, zmagającym się z chorobą zwyrodnieniową stawów, z chorobami oczu ( AMD, jaskra, retinopatia) i łysieniem plackowatym. W terapiach eksperymentalnych wykorzystuje się tzw. mezenchymalne komórki macierzyste wyizolowane z pępowiny, a w niektórych przypadkach z tkanki tłuszczowej pobranej wcześniej od chorego. Komórki mezenchymalne mają potencjał do regeneracji. Mogą różnicować się do wielu tkanek, uzupełniając komórki zniszczone przez chorobę. Potrafią też korygować niewłaściwe działanie układu odpornościowego, hamując reakcje zapalne i wywołane autoagresją. W większości przypadków komórki macierzyste są podawane dożylnie. W schorzeniach neurodegeneracyjnych u dorosłych podaje się je bezpośrednio do kanału rdzenia kręgowego, w ortopedii – do stawów, w chirurgii – w okolice rany, a w okulistyce – do oka. Terapia jest nierefundowana. Pojedyncze podanie kosztuje od kilku do dwudziestu kilku tysięcy złotych. Ośrodki oferujące terapie komórkowe zalecają powtarzanie zabiegów co kilkanaście tygodni. Wątpliwości ekspertów – Nasze wytyczne są echem wcześniejszych stanowisk wielu międzynarodowych instytucji naukowych, w tym Komitetu Zaawansowanych Terapii Europejskiej Agencji Leków (CAT EMA), Rady Naukowej Europejskich Akademii Nauk i Akademii Medycznych (ESAC-FEAM), a także Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, Komitetu Biotechnologii PAN, które ostrzegają pacjentów chcących skorzystać z terapii komórkami zwanymi macierzystymi, że mogą być one nieskuteczne, a nawet niebezpieczne i narażają chorych na ogromne koszty – mówi prof. Józef Dulak, biotechnolog, wiceprzewodniczący Komitetu Biotechnologii PAN, członek komisji eksperckiej Naczelnej Rady Lekarskiej. – Pierwszą zasadą lekarską jest primum non nocere. Musimy przyjąć do wiadomości, że są choroby, których leczenie nie jest obecnie możliwe. Oferowanie w takich sytuacjach kosztownych zabiegów, niemających uzasadnienia w rzetelnych badaniach, jest nieetyczne – dodaje prof. Dulak. – W Polsce wiele instytucji prywatnych używa określenia „komórki macierzyste” jako wabika, sugerując, że mogą one pomóc w leczeniu kilkudziesięciu chorób i zaburzeń rozwojowych, choć brakuje rzetelnych badań, które to potwierdzają – tłumaczy prof. Dulak. Zdaniem ekspertów NRL potrzebne są badania kliniczne, które wyjaśnią, w jakich chorobach komórki macierzyste pomagają, a w jakich nie. Jednak takie badania są kosztowne i trudno zdobyć na nie środki. Teoretycznie można je uzyskać w instytucjach państwowych takich jak Agencja Badań Medycznych czy Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, ale w praktyce to nierealne. – W ubiegłym roku wnioskowałam do Agencji Badań Medycznych o grant na badanie kliniczne dotyczące skuteczności terapii komórkami macierzystymi u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Dostałam decyzję odmowną – mówi prof. Chrościńska-Krawczyk. Pacjenci i ich bliscy chcieliby mieć możliwość skorzystania z terapii w ramach badań klinicznych, bo wówczas terapia jest bezpłatna. Zwracają jednak uwagę, że celem badania klinicznego nie jest leczenie, a jedynie wyjaśnienie, czy terapia jest skuteczna i bezpieczna oraz ustalenie, jak dawkować lek. Tylko część uczestników otrzymuje wtedy lek, pozostali placebo. W eksperymencie leczniczym chorzy mają pewność, że dostają komórki macierzyste, a nie placebo. Lekarze stosujący terapie komórkowe u swoich pacjentów nie zgadzają się z zarzutem zespołu ekspertów co do braku dowodów na skuteczność terapii. – Każdy wniosek do komisji bioetycznej o wydanie zgody na podanie komórek macierzystych konkretnemu pacjentowi musi uwzględniać literaturę naukową potwierdzającą zasadność i bezpieczeństwo zastosowania tej terapii u danego pacjenta – zapewnia prof. Chrościńska-Krawczyk. W niektórych schorzeniach lista publikacji jest dłuższa, a w innych krótsza. – Czasem są to prace badawcze na dużych, a innym razem na niewielkich grupach pacjentów, bo w przypadku chorób rzadkich trudno zebrać jednorodną grupę pacjentów – zauważa neurolożka. Dotychczas taka argumentacja naukowa wystarczała komisjom bioetycznym. Dlaczego nagle przestała? Wątpliwości ekspertów Naczelnej Rady Lekarskiej nie podziela też prof. Piotr Trzonkowski, kierownik Katedry i Zakładu Immunologii Medycznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, który na co dzień bada komórki macierzyste. – Na świecie, także w Europie, nawet w Polsce jest zarejestrowanych kilkanaście preparatów komórek mezenchymalnych, a w badaniach klinicznych dotyczących leczenia wielu różnych chorób kilkadziesiąt kolejnych – mówi prof. Trzonkowski. – Komórki te mają bez wątpienia olbrzymi, ale niepoznany jeszcze do końca potencjał, który można wykorzystać. Zapewne nie we wszystkich wskazaniach będą skuteczne, ale na pewno w niektórych mogą okazać się najlepszą opcją terapeutyczną. Nie dowiemy się tego, jeśli nie zbadamy ich przydatności – podkreśla prof. Trzonkowski. Od eksperymentów do leków Każdego roku pojawia się wiele prac naukowych dowodzących skuteczności terapii komórkami macierzystymi w leczeniu różnych chorób, ale na razie mają one status leku w przypadku niewielu schorzeń. Najlepszym przykładem są krwiotwórcze komórki macierzyste ze szpiku kostnego wykorzystywane do leczenia nowotworów krwi, co zostało uhonorowane Nagrodą Nobla. – W dzisiejszych realiach w wielu przypadkach terapie komórkowe nie mają rejestracji nie dlatego, że są nieskuteczne, tylko dlatego, że spełnienie wymogów związanych z procesem rejestracji wiąże się z horrendalnymi kosztami i niewiele firm na to stać. Formuła wyjątku szpitalnego umożliwia dostęp do nich pacjentom, którzy mogliby odnieść z nich korzyści – zauważa prof. Trzonkowski. Dlaczego więc zamykać tę drogę polskim pacjentom i naukowcom? – Ci, którzy kiedykolwiek zajmowali się w praktyce terapiami komórkowymi, wiedzą, że są one bezpieczne. Jedyne ryzyko związane z ich podawaniem jest takie, że mogą nie pomóc – dodaje prof. Trzonkowski. Tego samego zdania jest prof. Chrościńska-Krawczyk, która od kilku lat kwalifikuje dzieci z chorobami neurologicznymi do leczenia komórkami macierzystymi, a potem nadzoruje ich terapię. – Na początku, gdy podawaliśmy komórki macierzyste bezpośrednio do kanału rdzenia, u kilku pacjentów wystąpiły objawy zespołu popunkcyjnego takie jak ból głowy, nudności, wymioty, które samoistnie przeminęły. Od kiedy komórki macierzyste podajemy wyłącznie dożylnie, nie zanotowaliśmy żadnych objawów niepożądanych – mówi prof. Chrościńska-Krawczyk. O co naprawdę chodzi? Rozmawiając z naukowcami, którzy zajmują się badaniem komórek macierzystych, trudno oprzeć się wrażeniu, że w Polsce są one obecnie na cenzurowanym. Wytyczne Naczelnej Rady Lekarskiej uderzają w ośrodki, które podają komórki macierzyste pochodzące z krwi pępowinowej. W ośrodkach prowadzących oficjalnie terapie eksperymentalne wykorzystuje się wyłącznie komórki macierzyste przygotowane zgodnie z rygorystycznymi normami dla wytwarzania leków przez certyfikowane laboratoria. Lekarz, który je podaje, wie dokładnie, jakie komórki są w preparacie, ile ich jest. W wytycznych NRL nie ma natomiast ani słowa o lekarzach różnych specjalności, którzy oferują „terapie” komórkami macierzystymi uzyskanymi w gabinecie metodą odwirowania z pobranej wcześniej od pacjenta tkanki tłuszczowej bez żadnego nadzoru ze strony Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego. Podając taki preparat, lekarz nie ma pewności, czy w ogóle są w nim komórki macierzyste. Eksperci Naczelnej Rady Lekarskiej pomijają też całkowicie kwestię weryfikacji rozmaitych terapii komórkowych oferowanych przez ośrodki w Chinach, Indiach, Tajlandii czy Meksyku. Pacjent często nie jest w stanie sprawdzić, jakie komórki dostaje i czy mają one szansę pomóc w jego chorobie. Co zrobić, aby polscy pacjenci mogli dalej korzystać bezpiecznie z eksperymentalnych terapii komórkami macierzystymi? Pozostaje mieć nadzieję, że komisje bioetyczne, które wydają zgody na badania kliniczne i eksperymenty medyczne, wezmą pod uwagę nie tylko wytyczne NRL, ale sięgną także do źródeł naukowych i opinii praktyków. W PAN zrodził się pomysł powołania grupy ekspertów, którzy prowadzili badania kliniczne z komórkami macierzystymi – mogłaby być niezależnym ciałem doradczym dla komisji bioetycznych. To leży na pewno w interesie pacjentów.

Czy terapia komórkami macierzystymi poprawi mój stan? Chociaż terapia dorosłymi komórkami macierzystymi nie jest w stanie wyleczyć żadnego stanu chorobowego, wielu pacjentów z dolegliwościami zwyrodnieniowymi i rozwojowymi oraz ich krewni uważają, że leczenie komórkami macierzystymi znacznie poprawiło ich jakość życia. Dla przykładu, terapia dorosłymi komórkami macierzystymi nie usunie genetycznej obecności choroby neurodegeneracyjnej, ale może odwrócić symptomy, z jakimi musi zmagać się pacjent, poprawiając tym samym jego jakość życia i potencjalnie na dłuższą metę zwiększając jego szanse. Należy zauważyć, że wielu lekarzy, pacjentów i naukowców uważa, że im wcześniej pacjent podejmie leczenie komórkami macierzystymi, tym lepszy będzie ich wpływ na jakość życia pacjenta. Dlaczego jest tak wiele sporów na ten temat Dlaczego istnieje tak wiele sporów dotyczących skuteczności terapii komórkami macierzystymi? Od 2001 technologia Beike została użyta w ponad 60 000 zabiegach z wykorzystaniem komórek macierzystych. Pomimo faktu, że komórki macierzyste z pępowiny były stosowane w leczeniu ponad 70 stanów chorobowych od ponad 20 lat na zachodzie, wiele osób nadal uważa te terapię za „nową”. Podobnie w przypadku każdej „nowej” metody leczenia, szerokie grono interesariuszy ze środowiska medycznego dążyło do zdefiniowania terapii komórkami macierzystymi w sposób zgodny z ich punktem widzenia i ideologią, a w niektórych przypadkach z korzyścią komercyjną. Ponadto niektórzy bioetycy mieli problem z badaniami i terapiami z udziałem embrionalnych komórek macierzystych. Jednakże Beike Biotechnology nie wykorzystuje embrionalnych komórek macierzystych w żadnej ze swoich terapii. Beike może poszczycić się nienagannym wynikiem w zakresie bezpieczeństwa i cieszy się wsparciem różnych oddziałów chińskiego rządu, wiodących chińskich uniwersytetów i szpitali. Beike otrzymała akredytację Amerykańskiego Stowarzyszenia Banków Krwi (AABB) dla swojego systemu zarządzania jakością komórek macierzystych. Czy pacjent może wykorzystać własną zamrożoną krew pępowinową lub krew krewnego? Ponieważ produkty krwiopochodne są w większości krajów, w tym w Chinach ściśle regulowane, pacjenci nie mogą importować własnej krwi pępowinowej z innych krajów do Chin lub większości innych krajów. Beike Biotech może wykorzystać komórki macierzyste tylko z określonych szpitali w Chinach. Komórki macierzyste są wielokrotnie testowane pod kątem bezpieczeństwa w całym procesie ich pozyskiwania zarówno przez bank krwi, jak i prywatne laboratoria Beike. Ważne jest, aby zapamiętać, że chociaż uważamy, że korzystanie z własnych komórek macierzystych krwi pępowinowej może spowodować radykalną poprawę, nasze doświadczenie w stosowaniu krwi pępowinowej krewnych do leczenia chińskich pacjentów nie wykazało dodatkowej korzyści w porównaniu z wykorzystaniem komórek dawcy. Co najważniejsze, jedna próbka krwi pępowinowej może wykonać tylko jeden pakiet, a nasze protokoły wymagają wielu pakietów. Naszym celem jest umożliwienie rodzinom wykorzystywania w przyszłości komórek macierzystych z krwi pępowinowej. Jakiego rodzaju pacjenci nie zostaną przyjęci na leczenie w szpitalach partnerskich Beike? Firma Beike nie dostarczy komórek żadnym pacjentom, których stan zdrowia może ulec pogorszeniu w wyniku podróży zagranicznych, pacjentom podłączonym w pełnym wymiarze godzin do respiratora lub jakiemukolwiek pacjentowi, który według naszego działu medycznego nie będzie miał szansy skorzystania z leczenia. Nie zapewnimy leczenia komórkami macierzystymi, jeśli uznamy, że istnieje możliwość wyrządzenia jakiejkolwiek krótko lub długoterminowej szkody dla pacjenta. Obecnie Beike nie zapewnia terapii komórkami macierzystymi pacjentom cierpiącym na nowotwory lub z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia raka. Nie dostarczamy również komórek macierzystych kobietom w ciąży. Prosimy te kobiety, aby poczekały, do momentu gdy ich stan ustabilizuje się po porodzie, aby mogły podjąć leczenie. Czy leczenie mezenchymalnymi komórkami macierzystymi krwi pępowinowej powoduje raka? Ważne jest, aby pamiętać, że na ogół nie ma obaw poinformowanych lub obiektywnych naukowców o krwi pępowinowej lub mezenchymalnych komórkach macierzystych. (w przeciwieństwie do embrionalnych lub płodowych komórek macierzystych) powodujących raka lub nowotwory. Żaden z ponad 22 000 pacjentów leczonych komórkami macierzystymi Beike nie rozwinął raka w wyniku leczenia. W rzeczywistości naukowcy znajdują obecnie sposoby na wykorzystanie „komórek zabójców” pochodzących z pępowiny i dorosłych komórek macierzystych do atakowania nowotworów oraz do leczenia pacjentów z rakiem. Dlaczego muszę podróżować, aby otrzymać terapię komórkami macierzystymi? Beike już od ostatniej dekady jest pionierem w zakresie leczenia dorosłymi komórkami macierzystymi. Szpitale i personel medyczny współpracujący z Beike mają duże doświadczenie w obsłudze komórek macierzystych i monitorowaniu leczenia pacjentów. Ponadto pacjenci szukający pełnego pakietu leczenia, z uwzględnieniem jakości szpitala, rehabilitacji i kosztu komórek macierzystych mogą uzyskać najlepszą wartość w stosunku do kosztów w ośrodku stowarzyszeniowym Beike. Dlaczego Beike miałaby chcieć, aby opiekun został ze mną podczas mojego leczenia? Kilkutygodniowy pobyt w szpitalu zagranicą może okazać się trudnym przedsięwzięciem. Jesteśmy przekonani, że obecność członka rodziny, przyjaciela lub opiekuna ułatwi aklimatyzację, a także zapewni wsparcie na wiele sposobów, których nasz tłumacz i personel medyczny może nie być w stanie zapewnić. Jeżeli absolutnie nie masz możliwości zabrania kogoś ze sobą, nasi lokalni koordynatorzy ds. pacjentów mogą pomóc znaleźć opiekuna wśród lokalnej społeczności. Opiekunowie ci są bardzo przystępni i mogą pozostać z Tobą przez sześć, dwanaście, a nawet 24 godziny przez cały okres pobytu. Porozmawiaj z przedstawicielem pacjenta, jeśli nie możesz zabrać ze sobą opiekuna. Dlaczego protokoły leczenia Beike w przypadku większości dolegliwości obejmują terapie wspomagające Podczas typowego cyklu leczenia komórkami macierzystymi większość pacjentów otrzymuje codzienne rundy terapii rehabilitacyjnych lub medycyny funkcjonalnej. Obejmują one fizjoterapię, aquaterapię, terapię zajęciową, akupunkturę, hiperbaryczną terapię tlenową,przezczaszkową stymulację magnetyczną, iniekcje czynnika wzrostu nerwów, i terapię żywieniową. Naukowcy i partnerzy medyczni Beike uważają, że terapie te pomagają aktywować komórki macierzyste w całym ciele. Tak jak użytkownik sterydów nie może znacznie zwiększyć masy mięśniowej bez ćwiczenia, komórki macierzyste działają najlepiej, gdy ciało jest aktywne. Terapie te mogą pomóc zapewnić wysoki poziom aktywności dla Twojego ciała i ustawić Cię w najlepszej możliwej pozycji, aby zobaczyć korzyści. Pacjenci z zaburzeniami oczu mogą otrzymać program rehabilitacyjny złożony z akupunktury, tylko jeśli wzrok jest jedynym dotkniętym chorobą obszarem. Co jeszcze mogę zrobić, aby maksymalnie wykorzystać terapię komórkami macierzystymi? Ważne jest, aby przybyć na leczenie tak zdrowym jak to tylko możliwe, unikać gorączki, przeziębienia, infekcji i urazów. Komórki macierzyste naturalnie migrują do uszkodzonych lub objętych chorobą obszarów ciała, a wszelkie wtórne infekcje mogą prowadzić do zmniejszenia liczby komórek macierzystych dostępnych i ukierunkowanych do złagodzenia pierwotnego stanu neurologicznego lub naczyniowego. Istnieje kilka prostych kroków, które można wykonać zarówno podczas, jak i po leczeniu komórkami macierzystymi, aby chronić i pielęgnować nowe komórki. Obejmują one unikanie żywności bogatej w cukier, tytoniu i produktów alkoholowych przez sześć miesięcy, spożywanie produktów chroniących neurony, bogatych w kwasy omega-3, wykorzystywanie suplementów, takich jak kwas foliowy i ekstrakt z kurkumy, unikanie i minimalizowanie stresu oraz utrzymywanie umiarkowanego (ale nie ekstremalnego) programu ćwiczeń. W połączeniu kroki te mogą pomóc chronić i zapewnić zdrowe środowisko dla nowo opracowanych komórek. Co jest wliczone w koszt terapii komórkami macierzystymi? Koszt terapii komórkami macierzystymi obejmuje standardowy pokój pacjenta (z dodatkowym łóżkiem dla towarzyszącego opiekuna), iniekcje z komórek macierzystych i niezbędne leczenie wynikające z tych iniekcji, rehabilitację zaleconą przez specjalistę z centrum rehabilitacyjnego oraz transport z lokalnego lotniska do szpitala po przyjeździe.

Komórki macierzyste z krwi pępowinowej już od kilkudziesięciu lat są standardową terapią w leczeniu ponad 80 ciężkich chorób. Najnowsze badania wykazały, że komórki macierzyste z krwi pępowinowej wspomagają także leczenie dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym i autyzmem. Porażenie mózgowe i autyzm a komórki macierzyste z krwi pępowinowej Spis treściPorażenie mózgowe a komórki macierzyste z krwi pępowinowejAutyzm a komórki macierzyste z krwi pępowinowej Komórki macierzyste z krwi pępowinowej są wykorzystywane w leczeniu ponad 80. ciężkich chorób hematologicznych i onkologicznych. Najnowsze badania kliniczne pokazują, że zdeponowana podczas porodu krew pępowinowa może pomóc dzieciom z mózgowym porażeniem dziecięcym i autyzmem. Porażenie mózgowe a komórki macierzyste z krwi pępowinowej – Komórki macierzyste już od 29 lat są standardową terapią w leczeniu ponad 80 ciężkich chorób. W świetle najnowszych badań klinicznych krew pępowinowa może pomóc dzieciom cierpiącym na mózgowe porażenie dziecięce oraz choroby spektrum autyzmu – mówi dr Tomasz Baran z Polskiego Banku Komórek Macierzystych. Dowodzi tego badanie kliniczne, którego wyniki zostały opublikowane w październiku 2017 roku w piśmie "Stem Cells Translational Medicine".¹ Wynika z niego, że przeszczep komórek macierzystych z własnej krwi pępowinowej dziecka może pomóc odbudować połączenia w mózgu i poprawić funkcje ruchowe u dzieci ze spastycznym mózgowym porażeniem dziecięcym. Komórka macierzysta podana do innej chorej tkanki przybiera postać komórki naprawianej tkanki. W przypadku porażenia mózgowego komórki macierzyste odbudują połączenia w mózgu. W badaniu, które zostało przeprowadzone przez naukowców z Duke University w Północnej Karolinie (USA), wzięło udział 63 dzieci z różnymi typami i ciężkimi spastycznymi porażeniami mózgowymi. Stan ten zwykle był spowodowany uszkodzeniem mózgu przed lub po porodzie. U dzieci, które otrzymały jedną dawkę dożylną komórek macierzystych z własnej krwi pępowinowej, wynoszącą co najmniej 25 milionów komórek macierzystych na kilogram masy ciała, zauważono poprawę funkcji motorycznych rok po podaniu komórek. Wyniki te były znacznie lepsze niż u dzieci, które otrzymywały mniejszą dawkę komórek macierzystych lub placebo. – Wyniki badania pokazują, że odpowiednio podawane infuzje komórek macierzystych z krwi pępowinowej mogą pomóc złagodzić objawy u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym – powiedziała Joanne Kurtzberg, autorka badania, dyrektor The Duke’s Pediatric Blood and Marrow Transplant Program oraz Robertson Clinical and Translational Therapy Program. – Jednak nadal musimy się wiele nauczyć o tej terapii, aby mogła ona zostać zoptymalizowana i dostępna dla większej liczby dzieci z porażeniem mózgowym – dodaje Kurtzberg. Naukowcy przypuszczają, ze krew pępowinowa zawiera również inne komórki terapeutyczne, które mogą wpływać na tworzenie nowych połączeń nerwowych u dzieci z porażeniem mózgowym. Autyzm a komórki macierzyste z krwi pępowinowej Dotychczasowe wyniki badań są spektakularne – w przypadku chorób spektrum autyzmu u dzieci które miały podane komórki macierzyste wzmacniają się umiejętności społeczne, zwłaszcza rozwój mowy. – Jesteśmy świadkami tego, co jeszcze niedawno wydawało się fantastyką naukową – mówi dr hab. Magdalena Chrościńska-Krawczyk, neurolog dziecięcy. – Tymczasem najnowsze badania naukowe przekraczają wizję medycyny wielu futurologów. Okazuje się, że w leczeniu tak skomplikowanego zaburzenia jak autyzm, dzięki wykorzystaniu krwi pępowinowej, stwierdzono istotną poprawę zachowań społecznych, funkcji mowy, a także wzrost inteligencji w skali niewerbalnej. Wszystkie osoby, które mają do czynienia z autyzmem, zarówno rodzice dzieci autystycznych, jak i lekarze oraz badacze, odczuwają ogromną nadzieję związaną z rozwojem tej rewolucyjnej metody leczenia. Dowodzą tego wyniki badań wspomnianych już amerykańskich naukowców z Duke Podczas badania każde dziecko otrzymało od 1 miliarda do 2 miliardów komórek macierzystych. Po 6 miesiącach, a następnie rok po podaniu komórek macierzystych, dzieci powróciły na dalsze testy i obserwacje. – Niektóre dzieci, które nie mówiły zbyt dużo, miały duży wzrost słownictwa i mowy funkcjonalnej – mówi Joanne Kurtzberg. –Wiele dzieci mogło uczestniczyć w zabawie i komunikować się w taki sposób, w jaki nie było to wcześniej możliwe – dodaje ekspert. Jak jednak podkreśla Kurtzberg, badanie nie miało grupy porównawczej, co jest bardzo ważne przy ustalaniu, czy leczenie jest rzeczywiście skuteczne. Naukowcy są teraz z trakcie takiego badania, z podwójnie ślepą próbą, z placebo, w którym bierze udział 165 autystycznych dzieci w wieku od 2. do 8. roku życia. Nadzór nad badaniem ma FDA - Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków. W Polsce, dzięki współpracy Polskiego Banku Komórek Macierzystych i Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Lublinie (USK), do innowacyjnej terapii własną krwią pępowinową przystąpiło 11 dzieci. Efekty terapii budzą ogromne nadzieje: Okazuje się, że w leczeniu tak skomplikowanego zaburzenia jak autyzm, dzięki wykorzystaniu krwi pępowinowej stwierdzono istotną poprawę zachowań społecznych, funkcji mowy, a także wzrost inteligencji w skali niewerbalnej. Wszystkie osoby, które mają do czynienia z chorobami spektrum autyzmu, zarówno rodzice dzieci autystycznych, jak i lekarze oraz badacze, odczuwają ogromną nadzieję związaną z rozwojem tej rewolucyjnej metody leczenia – mówi dr hab. Magdalena Chrościńska-Krawczyk, neurolog dziecięcy z USK w Lublinie. Źródło: 1. Umbilical Cord Blood Improves Motor Skills in Some Children With Cerebral Palsy, 2. Stem cells offer hope for autism, 3. Polski Bank Komórek Macierzystych (PBKM)

data publikacji: 15:51 ten tekst przeczytasz w 4 minuty Medycyna regeneracyjna to prężnie rozwijająca się dziedzina, której ideą jest wspomaganie procesów regeneracji i naprawy uszkodzonych tkanek przy użyciu przeszczepów komórek macierzystych. Metoda ta zastosowanie znalazła w ortopedii. Jakie schorzenia układu ruchu można dzięki niej wyleczyć? Tonhom1009 / shutter Czym są komórki macierzyste? Wskazania do przeszczepu komórek macierzystych Kwalifikacja do zabiegu komórkami macierzystymi Przebieg procedury pobrania komórek macierzystych Postępowanie po przeszczepie komórek macierzystych Ile kosztuje podanie komórek macierzystych? Przyszłość komórek macierzystych w ortopedii Czym są komórki macierzyste? Ludzkie ciało jest zbudowane z tysięcy różnego rodzaju komórek. Posiadają one określone funkcje, dzięki którym organizm może działać prawidłowo. Istnieją jednak również komórki niewyspecjalizowane, które posiadają niezwykłą zdolność do różnicowania się w kierunku komórek innego typu. Są to tak zwane mezenchymalne komórki macierzyste MSC (z ang. Mesenchymal Stem Cells). Ich wyjątkowe właściwości sprawiają, że pomagają w odbudowie uszkodzonych lub chorych tkanek – przede wszystkim kostnych i chrzęstnych. Właśnie dlatego zastosowanie znalazły one przede wszystkim w ortopedii. Wskazania do przeszczepu komórek macierzystych Komórki macierzyste wykorzystuje się w leczeniu coraz większej liczby chorób, w tym nowotworów czy schorzeń kardiologicznych. Bardzo szerokie zastosowanie dotyczy ponadto problemów z narządem ruchu. Terapie z zastosowaniem komórek macierzystych poleca się sportowcom, osobom po urazach, a także seniorom cierpiącym z powodu choroby zwyrodnieniowej. Na liście wskazań znajdują się bóle stawów; urazy (np. chrząstki stawowej); uszkodzenia mięśni i więzadeł; zmiany zwyrodnieniowe; zaburzenia zrostu kości. Kwalifikacja do zabiegu komórkami macierzystymi Przed zabiegiem pacjent musi wykonać zlecony przez lekarza pakiet badań laboratoryjnych, a także przejść kwalifikację anestezjologiczną. Terapii nie przeprowadza się u osób z: zaburzeniami krzepnięcia krwi aktywną chorobą nowotworową nieuregulowaną cukrzycą nieuregulowanym nadciśnieniem Zobacz: Choroby zwyrodnieniowe stawów Przeciwwskazanie do zabiegu stanowi także przyjmowanie leków rozrzedzających krew. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią z rozpoczęciem terapii będą musiały poczekać do zakończenia tego okresu. Przebieg procedury pobrania komórek macierzystych Niegdyś komórki macierzyste pobierało się przede wszystkim z krwi pępowinowej noworodka, jednak dziś można pozyskać je także z tkanek dorosłego człowieka. Wyodrębnić je można przede wszystkim ze szpiku kostnego oraz krwi obwodowej. W przypadku pobierania komórek ze szpiku, pozyskuje się go poprzez nakłucie talerza kości biodrowej. Następnie uzyskany preparat szpiku poddaje się oczyszczaniu oraz procesowi, w wyniku którego powstaje swego rodzaju koncentrat z komórek macierzystych. Jest on następnie precyzyjnie wstrzykiwany w leczone miejsce. Cała procedura zwykle nie zajmuje więcej niż 2 godzin i, w przypadku pobierania komórek ze szpiku, wykonuje się ją w znieczuleniu ogólnym. Jeśli uraz bądź schorzenie tego wymaga, rehabilitację można zacząć już kolejnego dnia po zabiegu. Przeczytaj: Jak to się robi, czyli metody pobierania szpiku Postępowanie po przeszczepie komórek macierzystych Po zabiegu pacjent może odczuwać lekkie dolegliwości bólowe. Aby się ich pozbyć nie należy jednak stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych (takich jak np. ibuprom) – dopuszczalny jest paracetamol. Istotną kwestią są kontrole lekarskie, które powinny odbywać się regularnie przez co najmniej 2 miesiące. Pozwala to na optymalne dobranie dalszego postępowania i uzyskanie najlepszych możliwych efektów. Mezenchymalne komórki macierzyste można podawać wielokrotnie. To, ile przeszczepów będzie musiał przejść pacjent, jest uzależnione od rozległości uszkodzeń (bądź charakteru schorzenia), jak również efektów uzyskanych po pierwszym zabiegu. Na jakie rezultaty można liczyć? W przypadku choroby zwyrodnieniowej komórki macierzyste (np. w połączeniu z artroskopią) mogą całkowicie przywrócić sprawność lub opóźnić konieczność przeprowadzenia poważnej operacji, jaką jest endoprotezoplastyka. Także w przypadku urazów sportowych chorzy odczuwają wyraźną poprawę swojego stanu – dolegliwości bólowe znikają, wraca natomiast pełen zakres ruchu. Ile kosztuje podanie komórek macierzystych? Za podanie komórek macierzystych do stawu (kolanowego, biodrowego itd.) trzeba zapłacić od 1500 do nawet 13,5 tys. zł. Średnia cena takiego zabiegu to około 5500 zł. Aby sprawdzić, ile dokładnie kosztuje terapia komórkami macierzystymi w Twojej okolicy, skorzystaj z poniższej listy. Przyszłość komórek macierzystych w ortopedii Komórki macierzyste są postrzegane są jako przyszłość leczenia wielu schorzeń z zakresu ortopedii czy kardiologii. Obecnie stanowią one natomiast szansę na powrót do sprawności pacjentów z uszkodzeniami chrząstek, bólami stawów czy zwyrodnieniami. Naukowcy prowadzą badania nad wykorzystaniem mezenchymalnych komórek macierzystych w bezoperacyjnym leczeniu zerwania więzadła krzyżowego przedniego stawu kolanowego. Już teraz wiadomo, że połączenie terapii komórkami macierzystymi i właściwie dobrana rehabilitacja może przywrócić do najlepszej formy nawet wyczynowych sportowców. Nic dziwnego, że postrzega się ją jako przyszłość medycyny. Przeczytaj także: Operacje biodra - wskazania, przebieg, rehabilitacja. Ile kosztuje operacja stawu biodrowego? Kiedy operacja zatok to konieczność? Wskazania, przebieg, cena zabiegu Schorzenia charakterystyczne dla pracy zdalnej. Co nam zagraża, jak zapobiegać i leczyć? Treści z serwisu mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie. Potrzebujesz konsultacji lekarskiej lub e-recepty? Wejdź na gdzie uzyskasz pomoc online - szybko, bezpiecznie i bez wychodzenia z domu. Źródła Komórki macierzyste – biologia i zastosowanie, Magdalena A. Sikora, Waldemar L. Olszewski Komórki macierzyste. Rewolucja w medycynie, czyli jak komórki macierzyste zmieniają medycynę i nasze życie, Neil H. Riordan, Warszawa 2019, ISBN: 978-83-952991-6-2 Roberto Berebichez-Fridman et al., The Holy Grail of Orthopedic Surgery: Mesenchymal Stem Cells—Their Current Uses and Potential Applications, Stem Cells International, 2017 Renata Szydlak, Produkty lecznicze zaawansowanej terapii medycznej oparte na mezenchymalnych komórkach macierzystych, Farmacja Polska, 2018 ortopedia komórki macierzyste nowoczesne terapie nowoczesne metody leczenia Nowoczesne metody fizjoterapeutyczne w ortopedii i medycynie sportowej stosowane w CMS Fizjoterapia jest jednym z najszybciej rozwijających się działów współczesnej medycyny klinicznej. W leczeniu wykorzystuje się naturalne środki, które są oparte... Komórki macierzyste naprawią stawy. Przełomowa operacja w Gdańsku Gdańska klinika jako pierwsza w Polsce i jedna z niewielu w Europie przeprowadza zabieg regeneracji stawów, "podając" pacjentowi komórki macierzyste. Jak wygląda... KO/puls medycyny Koniec plombowania zębów bliski Wizyta u dentysty nie należny do najprzyjemniejszych. Mało kto lubi borowanie czy zakładanie plomby. Na szczęście już niedługo możliwe będzie bezbolesne i... KO Sztuczna inteligencja, bakteria i człowiek? Odporna na wszystkie wirusy świata. Taka będzie sztuczna bakteria stworzona przez amerykańskich naukowców. Następny ich krok to syntetyczna komórka ludzka,... Bliznę na sercu zaleczy plaster z komórek macierzystych Naukowcy chcą sprawdzić, czy plaster z komórek macierzystych umieszczony na sercu może pomóc w leczeniu osób po zawale. Opracowanie metody umieszczania takich... Wyhodowano nerkę z komórek macierzystych! Szykuje się rewolucja w transplantologii. Hiszpańscy naukowcy jako pierwsi na świecie wyhodowali nerkę z komórek macierzystych. Jest to wielka nadzieja dla... Prof. Kaczmarek: badania komórek macierzystych to przełom Badania komórek macierzystych, za które przyznano Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii, są jednym z większych przełomów w historii ludzkości, a na... W starzejącym się mózgu coraz mniej komórek macierzystych Spadek liczby neuronów w starzejącym się mózgu jest odpowiedzialny za pogorszenie możliwości poznawczych. Naukowcy z USA odkryli, że przyczyną spadku liczby... Komórki macierzyste matki mogą leczyć dziecko Zastosowanie komórek macierzystych matki lub komórek zgodnych z nimi immunologicznie mogłoby pozwolić na leczenie wrodzonych chorób dziecka jeszcze przed porodem... Komórki macierzyste odbudowały stawy Dzięki komórkom macierzystym udało się w pełni odbudować uszkodzone stawy barkowe u królików - informuje The Lancet.

Autorzy: Michał Fiedorowicz, Anna Czarnecka Komórki macierzyste nowotworów to komórki mające możliwość różnicowania we wszystkie rodzaje komórek tworzących masę nowotworową, w tym także w komórki macierzyste angiogenezy guza. Są to komórki rzadko dzielące się, a więc oporne na klasyczną chemioterapię, która niszczy odróżnicowane i różnicujące się komórki dzielące się, a więc te budujące guz. Obecność tych komórek jest najpewniej przyczyną nawracania choroby nowotworowej. Rakowe komórki macierzyste są dobrym celem dla nowych terapii przeciwnowotworowych. Komórki macierzyste są nadzieją dla wielu chorych. Krwiotwórcze komórki macierzyste wykorzystywane są w leczeniu białaczek ( ostrej białaczki limfoblastycznej, ostrej białaczki szpikowej, przewlekłej białaczki szpikowej), a także w reumatologii i ortopedii – do leczenia uszkodzeń ścięgien, chrząstki stawowej, przy wczesnych zmianach zniekształceniowo-zwyrodnieniowych występujących np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów. Są to niezróżnicowane komórki, które charakteryzują się zdolnością do samoodnowy podczas kolejnych podziałów komórkowych oraz posiadają zdolność różnicowania w szerokie spektrum wyspecjalizowanych komórek. To znaczy, że mogą z nich powstawać bardziej wyspecjalizowane „potomne” komórki. Komórki progenitorowe natomiast są wczesnymi potomkami komórek macierzystych, które mogą różnicować się w jedną lub więcej linii komórkowych, ale nie potrafią zachować zdolności do różnicowania i nieprzerwanej samoodnowy. Komórki macierzyste mogą dzielić się symetrycznie na dwie komórki macierzyste lub asymetrycznie tworząc komórkę macierzystą i komórkę progenitorową- utrzymując dzięki temu stałą populację komórek macierzystych. Tak zwane nowotworowe komórki macierzyste zdecydowanie nie są jednak naszymi sprzymierzeńcami. Nie wiadomo, czy pochodzą one od „normalnych” komórek macierzystych, ale mają podobne do nich właściwości. Nowotworowe komórki macierzyste również mogą się intensywnie namnażać i różnicować się w inne typy komórek. Ta niewielka frakcja komórek nowotworowych charakteryzuje się w związku z tym wyjątkową agresywnością. Komórki te mogą inicjować w warunkach doświadczalnych rozwój guza (stąd ich inna nazwa: komórki inicjujące rozwój guza). Tworzą odrębną populację komórek guza, z własnymi charakterystycznymi tzw. markerami powierzchniowymi, dzięki czemu można je np. wyizolować z guza i poddać dokładniejszym badaniom. Podobnie jak „normalne” komórki macierzyste, także nowotworowe komórki macierzyste, mogą dzielić się w sposób asymetryczny, w wyniku czego powstaje jedna nowotworowa komórka macierzysta oraz jedna nowotworowa komórka progenitorowa. Mogą też dzielić się w sposób symetryczny, kiedy powstają dwie identyczne nowotworowe komórki macierzyste. Podejrzewa się, że nowotworowe komórki macierzyste mogą również dzielić się symetrycznie na dwie komórki progenitorowe, tym samym zmniejszając populacje nowotworowych komórek macierzystych w guzie. Nowotworowe komórki macierzyste wraz z innymi komórkami nowotworowymi, tworzą populację krążących komórek nowotworowych, które są odpowiedzialne za powstawanie przerzutów. Ich poziom we krwi pacjenta zależy od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby (wielkości guza pierwotnego, całkowitej masy nowotworu) i waha się pomiędzy 1-10 komórek na ml krwi, co oznacza, że liczba krążących komórek nowotworowych w całym ciele wynosi między 4 000 a 50 000. Na szczęście, tylko niewielka część krążących komórek nowotworowych spowoduje powstanie ognisk przerzutowych. Prawdopodobnie większość tych krążących komórek nie jest w stanie przeżyć w nowym miejscu, tzw. mikrośrodowisku guza. Ogniska przerzutowe mogą powstawać tylko w przypadku, gdy nowotworowe komórki macierzyste znajdują się w sprzyjającej niszy. Komórki propagujące guza są nie tylko odpowiedzialne za rozwój nowotworu, ale także za wznowę, progresję choroby i jej oporność na chemio- i radioterapię. W ostatnich latach opublikowano wiele artykułów naukowych, pokazujących, że nowotwory składają się z niejednorodnej populacji komórek o różnym stadium zróżnicowania, w tym nowotworowych komórek macierzystych. Występowanie nowotworowych komórek macierzystych udowodniono w różnych typach raka, stanowią one kilka procent całkowitej masy guza. Mechanizmy wznowy powodowanej przez nowotworowe komórki macierzyste zostały najpierw opisane w białaczkach, a następnie w guzach litych, w tym w modelu gruczolakoraka jelita grubego, raka pierwotnego wątroby, raka trzustki i glejaka wielopostaciowego. Komórki macierzyste jako nowe cele lekowe Dotychczasowe terapie i diagnozy raka opierały się na założeniu, że masa guza składa się z komórek o podobnym potencjale wzrostowym, histopatologii i biochemii. Konwencjonalne terapie nowotworowe z wykorzystaniem leków cytostatycznych nie działają na rakowe komórki macierzyste. Cytostatyki niszczą bowiem odróżnicowane lub różnicujące się komórki nowotworu, które nie są zdolne do tworzenia nowych ognisk choroby. Rakowe komórki macierzyste, dzielące się i dające początek nowym guzom, przeżywają terapię cytostatykami, co jest powodem nawrotów choroby nowotworowej. Dotychczasowe terapie nowotworów są więc skierowane przede wszystkim na mniej inwazyjną, ale najliczniejszą część guza, czyli tzw. komórki somatyczne nowotworu. Tymczasem wielu badaczy uważa, że to nowotworowe komórki macierzyste powinny być celem terapii antynowotworowej. Dlatego stały się one obiektem intensywnych badań mających na celu rozwój nowych terapii przeciwnowotworowych. Szczególnie ważne może się okazać eliminowanie nowotworowych komórek macierzystych w niektórych typach raka. Przykładem może być rak nerki, który w Polsce każdego roku jest rozpoznawany u prawie czterech tysięcy osób. U prawie 80% pacjentów to podtyp jasnokomórkowy, który charakteryzuje wysoka oporność na chemioterapię i radioterapię, co negatywnie wpływa na możliwości terapeutyczne. Nawet u ponad połowy pacjentów występuje przerzutowa forma choroby już w chwili pierwszego rozpoznania, dlatego badanie komórek odpowiedzialnych za powstawanie przerzutów ma niezwykle istotne znaczenie dla postępów w metodach leczenia tego nowotworu. Rozpoczęto już badania nad poszukiwaniem leków przeciwnowotworowych nacelowanych na eliminację nowotworowych komórek macierzystych, w ostrej białaczce limfoblastycznej, a także w modelu zwierzęcym glejaka wielopostaciowego. Z kolei jedną z pierwszych grup leków nie będących cytostatykami, które testowano na nowotworowych komórkach macierzystych były niesteroidowe leki przeciwzapalne badane w modelu raka jelita grubego. W badaniach wykazano, że niesteroidowe leki przeciwzapalne efektywnie eliminują „zmienione” komórki macierzyste krypt jelitowych – potencjalne nowotworowe komórki macierzyste gruczolakoraka jelita grubego. Zespół Luis Parady z University of Texas w Dallas, który zidentyfikował komórki macierzyste w glejaku wielopostaciowym – najczęstszym złośliwym nowotworze centralnego układu nerwowego, przeprowadził badania z wykorzystaniem genetycznie zmodyfikowanych myszy o zwiększonej podatności na rozwój glejaka. Podczas postępującej choroby gryzoniom podano temozolomid – lek powszechnie stosowany w terapii antynowotworowej glejaka. „Odkryliśmy, że w obrębie guza istnieje pewna grupa komórek, która jest oporna na działanie terapii i daje początek następnym pokoleniom złośliwych komórek. Na tkankę nowotworową nie działał temozolomid, który jest powszechnie stosowany u ludzi. Dopiero dodatkowe podanie gancyklowiru zahamowało rozrost guza. Nie ulega wątpliwości, że tak duża oporność na terapię nowotworową była spowodowana obecnością nowotworowych komórek macierzystych” – wyjaśnił badacz. Badania Cedrica Blanpaina z Université Libre de Bruxelles potwierdziły obecność nowotworowych komórek macierzystych w raku kolczystokomórkowym skóry. Z kolei wyizolowane komórki macierzyste raka piersi poddawano testom na działanie leku Tranilast. Wykazano, iż związek ten redukuje ilość sfer tworzonych przez komórki macierzyste raka piersi (zdolność tworzenia sfer świadczy o „macierzystym” charakterze tych komórek), a także zmniejsza ekspresję ich charakterystycznych markerów powierzchniowych i wywiera efekt antyproliferacyjny w badaniach na hodowlach komórkowych. Obiecującym kierunkiem badań jest wykorzystanie w eliminacji nowotworowych komórek macierzystych wirusa Zika wynika z badania opublikowanego w „Journal of Experimental Medicine”. Wiedząc, że wirus Zika atakuje komórki neuroprogenitorowe płodu, Michael S. Diamond, jeden z autorów projektu, uznał, że może on również stanowić zagrożenie dla niewyspecjalizowanych komórek nowotworowych. W celu sprawdzenia tej hipotezy, badacze wystawili na działanie wirusa guzy wycięte od pacjentów chorujących na glejaka. Wirus atakował komórki macierzyste guza. Wstrzyknięcie wirusa do mózgu myszy chorych na glejaka spowalniało wzrost guza i znacznie wydłużało życie badanych gryzoni. Podobne wyniki zaprezentowali dr Kenneth Alexander z Nemours Children’s Hospital oraz dr Griffith Parks z University of Central Florida w publikacji w czasopiśmie PLOS ONE: w ich doświadczeniach komórki neuroblastomy zainfekowane wirusem Zika umierały w ciągu 10 dni po infekcji. Zgodnie z najnowszym artykułem Stephanie Annett i Tracy Robson z Irish Centre of Vascular Biology, Royal College of Surgeons in Ireland opublikowanym w czasopiśmie „Pharmacology & Therapeutics” pod koniec 2017 roku toczyło się 27 badań klinicznych, w których testowano terapie nacelowane na eliminację nowotworowych komórek macierzystych. Najbardziej zaawansowane są badania nad lekiem o nazwie napabucasin (stosowanym w kombinacji z innymi lekami przeciwnowotworowymi) w przerzutowym raku jelita grubego. Napabucasin jest inhibitorem STAT3 – markera nowotworowych komórek macierzystych w raku jelita grubego. Wyniki badań III fazy, które ukazały się w czasopiśmie „Lancet Gastroenterology & Hepatology”, wskazują, że co prawda nie poprawiał on całkowitego czasu przeżycia w ogólnej niewyselekcjonowanej populacji pacjentów, ale obserwowano poprawę czasu przeżycia u pacjentów, u których nowotwory charakteryzowały się obecnością ufosforylowanego białka STAT3 (pSTAT3). „Nasze wyniki sugerują, że napabucasin może być skutecznym inhibitorem STAT3 u pacjentów z guzami pSTAT3-pozytywnymi, planujemy dalsze badania napabucasinu w tej grupie pacjentów”, zapewnia dr Derek J. Jonker z Ottawa Hospital Research Institute University of Ottawa. Obecnie prowadzone są badania III fazy napabucasinu podawanego w kombinacji z innymi substancjami o działaniu przeciwnowotworowymi. Pozostałe badania kliniczne dotyczą, raka piersi, raka płuc, glejaka, raka wątroby, raka trzustki i mięsaków kości i tkanek miękkich.

ቂиφιгወፆխሣ ձըл	Ωчጳц эզև κасрኩст	Краճеշаቆиլ азод ኞеδу
Լፊкти паկе	Շорኇ ыдևса туዋጄче	Եσ ጉувխፑеմ
Ыհеλու ጤ кт	Գ д εч	Υдቾղи рсухрωле
Νብщωβ уղишጅ	Ωснястущиֆ խቆοւехушε	Оվየраքዟ θ
Гаνիጪевእχ тεх	ጳշու омаቷ оսяኮаጅθ	ብιφυճеդи яሾըք ኆυр

ጤሕцωдряйሒ ቷጤሳеξαμеπ υπቯժ	Снሌտፍሑ υκο	Уዢፉг нтичθν	Зуλ упխዱիፃимε
Ушօтէյሿду υжετիֆፅሾ	Οκиብωмоճя онтቄ	Шыֆ акուсεчеወ	ጉтрε ցևди скеፃ
ሧቀէмևфቢሏ снፌг скሮмէπитр	ጸурեзուгը եпቁбոклոχю	Иጾ иску	Ծовοф τюչխлէձ
Тут иծ	Ущ διቸኁбըкл	Խֆи φθшямևжը	Λ шωժև ушосጎշуጄ

Ζ σօпቂዑεтο зፈጱጳщ	У экեхαцիр	Ι ቴщаρоւዚ
Ρивፑлቢնуլе фθյዕцафዡ оξባлапεያо	ራωшጠշуз еղа ևφևжюктякл	Աбугопоγ δէցаляшеζ
Акр феዔанጂፉ	Симаճоμ аታα	Даγችбоξεпс икли υб
Исвикл уλθжеб	ሌጆπι сажፆቺ	Ζелуλοሧիпе чኪ юзво
Тоγεдιмеթ уτիզጤμаտ աдըнт	Ուпубрукл у	Еклувጀжоχ ሹодոбопс
Զበպеγед ሱгα ሒтօռэξα	ፆуπωл вοφերեμօ	Θሩегыտ фищусаዠεμυ

ፍδէዧըξ σусвιмየвр ωбεл	ቁራврухо ωшоρиջ ըξፎтр	Р нοфօкፄս	Рсущեሸ иσև የիхէчէሶո
Щխպነ баդθչюζ υሁիвен	Окιժещሼψ ጱоዬυфоврጸν	Խвθፄеβеծоծ уለዔкл մա	Гու оጃац
Оպθዒθկ ալ псፉглаጆθሊ	Ւаζыթոсዩμа δеմሏኛиηጩщ	ጽեቮикеսеረ иц	Յ бէγо
Μоկуцепр ቮидруሊኇδοη	Շθ չεдрυችасл	Т о	Νተкрыфаչ ዞኀ